Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-10-13T21:23:03.778230+00:00

Саҥа Кэс Тыл: Матфей

Саҥа Кэс Тыл: Матфей

1. Саҥа Кэс Тыл

1. Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

2. Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

3. Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

4. ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Саҥа Кэс Тыл

Саҥа Кэс Тыл

1. Аан тыл

2. Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

1. Матфей

Библия тылбааһын Института

Москва, 2017

ISBN 978-5-93943-255-9 © Институт перевода Библии, 2008, 2017

Аан тыл

Аан тыл[1]

Бу Таҥара үөрэҕин Саҥа Кэс Тылын сахалыы кинигэтин тутан олорор үтүө дьоммун ис сүрэхпиттэн эҕэрдэлиибин!

Сахалар былыргы төрүттэрэ Тэнгри диэн биир Таҥара баарын билэллэр эбит. Онон нуучча дьоно 1632 сыллаахха кэлэн «Лена остуруогун», ол иһигэр чочуобунаны туппуттарыгар, кинилэр бэрт сотору сулууспаҕа сылдьар, сүрэхтэнэр, бэргэһэлэнэр буолбуттар. Холобур, Семен Дежнев 1640 сыллаахха Бороҕон сахатын кыыһын Абакайааданы бэргэһэлээбит. XVII үйэҕэ, 1663 сыллаахха Якутскай куоракка Спасскай манастыыр, 1708 сыллаахха Троицкай Собор тутуллубуттар, улуустар, нэһилиэктэр аайы чочуобуналар, Таҥара Дьиэлэрэ оҥоһуллубуттар. Холобур, 1700 сыллаахха Индигир өрүс үрдүгэр Зашиверскайга эриэккэстэй бэйэлээх Спасскай храм тутуллубут. Бу кэнниттэн 1812–1819 сылларга аҕабыыттар саха алпаабытын оҥорон, Таҥара үөрэҕин сахалыы тылбаастаан кинигэнэн таһаарыыны саҕалаабыттар. Революция буолуор диэри Таҥара үөрэҕин уонна сулууспатын 50-ча кинигэтэ бэчээттэммит, ол иһигэр Сибэтиэй Евангелие 3 төгүл тахсыбыт. Улуу миссионердар Святитель Иннокентий Вениаминов, епископ Дионисий (Хитров) уонна протоиерей Димитриан Попов суруга-бичигэ суох саха тылын сайдыытыгар бастакы тулхадыйбат акылааты уурсубуттар, хараҥаҕа олорбут норуоту Таҥара абыраллаах сырдыгар кытыарбыттар. Кинилэр сүҥкэн өҥөлөрүн биһиги саха дьоно улаханнык кэриэстиибит.

Онтон араас кэрдиис кэмнэр ааспыттарын кэннэ, бу 2004 сылга, биһиги үөрүүбүтүгэр, Саҥа Кэс Тыл сахалыы аан бастаан толору тылбаастанан күн сырдыгын эмиэ көрөн кэллэ. Биллэр күчүмэҕэйдэрдээх билиҥҥи кэмҥэ саха норуотугар бу сыаната биллибэт күндү духуобунай бэлэх буолар. Маннык күндү бэлэҕи тэрийэн оҥордо Москватааҕы Библия тылбааһын Института (директор – доктор Марианна Беерле-Моор). Бу институт бары үлэһиттэригэр биһиги махталбыт улахан.

Киһи аймах олоҕор эркээйи буолбут Саҥа Кэс Тыл муудараһын, үрдүк поэзиятын атын тылынан биэрэр уустугун, улахан эппиэттээҕин ким барыта өйдүүрэ буолуо. Ол да буоллар бу судургута суох сорук саха тыллаахха кэбэҕэстик өйдөнөр, дууһатыгар тиийэр гына ис киирбэхтик, тупсаҕайдык уонна талааннаахтык толорулунна диэн мин тус бэйэм киэн тутта, үөрэ саныыбын. Саха литературнай тылын сайдыытыгар бу Саҥа Кэс Тыл тылбааһа биир бэлиэ, боччумнаах хардыы буолан, саха тыла «муора курдук бастар бараммат баайын» илэ-бодо көрдөрүүһү.

Икки тыһыынча сыл анараа өттүгэр былыргы грек тылынан суруллубут Сибэтиэй Евангелие сахалыы тахсыыта сүдү суолталаах. Саха дьоно Айыы Тойон Таҥараларын үөрэҕин ис сүрэхтэриттэн ылыннахтарына эрэ, Таҥараны билэн, бары куһаҕан дьаллыктан босхолонон, аньыыттан ырааһыран, Кини ыҥырар эйэлээх, тапталлаах, сырдык кэскиллээх олоҕор тиийиэхтэрэ.

Улуу миссионердар сүүстэн тахса сыллааҕыта тоҥ хаарга үктээбит ыллыктарын салгыы солоон иһэр архиепископ Гермаҥҥа, бу тылбаас үлэтин көҕүлээбитин, бары өттүнэн көмөлөспүтүн иһин, биһиги аман өс алгыспытын холбуубут.

Бу кинигэ тахсыытыгар үлэлээтилэр: консультант, доктор Дэвид Джон Кларк (Англия, Холбоһуктаах Библейскэй Уопсастыбалар), богословскай редактор, тылбаасчыт Саргылана Леонтьева, филологическай редактор, доктор Николай Ефремов, тылбаасчыттар Мария Алексеева, Аита Шапошникова, Светлана Егорова-Джонстон, Валерий Бурцев. Кинилэргэ бука барыларыгар барҕа махтал буоллун. Кинигэ художнига Иван Поповка, Олох аал луук маһын уруһуйдаабыт Кая Леонтьеваҕа уонна тылбаас уустук үлэтигэр ис сүрэхтэриттэн көмөлөспүт бары үтүө дьоммутугар истиҥ махталбытын тиэрдэбит.

Саҥа Кэс Тыл литературнай редактора

Дмитрий Сивцев-Суорун Омоллоон

* * *

Саҥа Кэс Тыл уонна Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ холбуу Сибэтиэй Суруйуулар эбэтэр Библия диэн ааттаналлар.

Саҥа Кэс Тыл грек тылынан суруллубут 27 кинигэттэн, оттон Эргэ Кэс Тыл еврей тылынан суруллубут 39 кинигэттэн тураллар. Сорох сиэркэптэр Эргэ Кэс Тылга грек тылынан суруллубут өссө хас да кинигэни эбии киллэрэллэр.

Былыргы еврей тылынан суруллубут Эргэ Кэс Тылга Айыы Тойон Таҥара сири-халлааны, киһини айбытын, киһи аньыыны оҥорон Кинини кытта эйэтин сүтэрбитин уонна Таҥара киһини бырастыы гына кэлэригэр киһи аймаҕы хайдах өр кэм устата бэлэмнээбитин туһунан кэпсэнэр.

Оттон Саҥа Кэс Тыл биһиги эрабыт бастакы үйэтин иккис аҥаарыгар былыргы грек тылынан суруллубута. Бу хомуурунньукка түөрт Евангелие, Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара, Апостоллар илдьит суруктара уонна Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы киирэллэр. Евангелиелары барыта түөрт ааптар суруйбут: Матфей, Марк, Лука уонна Иоанн. Бу Иисус Христос сирдээҕи олоҕун араас түгэннэрин сырдатар түөрт кинигэ бэйэ-бэйэлэригэр майгыннаспат истииллээхтэр. Сибэтиэй Апостоллар Дьайыыларыгар Айыы Тойон Халлааҥҥа барыыта, Сибэтиэй Тыын үөһэттэн түһүүтэ итиэннэ Рим империятын бары муннуктарыгар маҥнайгы христианнар түмсүүлэрин – сиэркэптэрин үөскээһинэ кэпсэнэр.

Саҥа Кэс Тылга барыта сүүрбэ биир илдьит сурук киирэр. Бу христианнарга туһуламмыт суруктары сибэтиэй Апостоллар Павел, Иоанн, Петр, Иаков уонна Иуда суруйбуттар. Еврейдэргэ суруллубут илдьит сурук ааптара чопчу биллибэт эрээри, былыргы христианскай үгэскэ олоҕуран, Павел Апостол буолуон сөп диэн сабаҕалыыллар. Апостоллар итэҕэл бары өрүттэрин ырытан, Иисус Христос үөрэҕин толору быһааран, христианнарга араас тыын суолталаах ыйыылары биэрэллэр.

Саҥа Кэс Тыл бүтэһик кинигэтэ – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы (грек. Апокалипсис) – инникини өтө көрөр, төлкөлүүр, киһиэхэ эрэли биэрэр кинигэ. Сибэтиэй Иоанн уус-уран тылынан кэнэҕэски киһи аймах уустук олоҕун арыйан көрдөрөр уонна эйэ-ил, кырдьык, дьол олохсуйар саҥа сирэ-халлаана айылларын кэпсиир. Бу урут сахалыы тылбаастамматах кинигэ.

Биһиги тылбааспыт синодальнай тылбааска төрүт буолбут былыргы грек омук тылынан суруллубут тиэкискэ олоҕурар. Бу тиэкис бары аныгы тылбаастар төрүттэрин – Барбара Аланд, Курт Аланд, Иоганнес Каравидопулос, Карло М. Мартини уонна Брюс М. Метцгер редакцияларынан төрдүһүн тахсыбыт былыргы греческэй тиэкистэри – кытта сөп түбэһиспэт түгэннэрдээх. Олору үксүлэрин кинигэ сирэйин алын өттүгэр бэлиэтээтибит.

Бу былыргы грек тылынан суруллубут Саҥа Кэс Тыл сахалыы тылбааһын биһиги инникитин өссө чочуйар, тупсарар, көннөрөр соруктаахпыт. Онон ытыктабыллаах ааҕааччыларбыт бэйэлэрин санааларын биһигини кытта үллэстэллэрэ буоллар, сөптөөҕүн көрөн, кэлин кинигэ саҥалыы тахсыытыгар махталы кытта туһаныа этибит. Биһиги аадырыспыт:

Институт перевода Библии

101000 Россия, Главпочтамт Москва, а/я 360.

Библия тылбааһын Института тылбаасчыттарга, редактордарга уонна бу кинигэ тахсарыгар көмөлөспүт дьоҥҥо бука барыларыгар махтанар.

Библия тылбааһын Института

Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

БИБЛИЯ КИНИГЭЛЭРИН КЫЛГАТЫЛЛЫБЫТ ААТТАРА

Ветхий Завет [2]

Быт – Бытие

Исх – Исход

Лев – Левит

Числ – Числа

Втор – Второзаконие

Нав – Книга Иисуса Навина

Суд – Книга Судей Израилевых

Руфь – Книга Руфь

1 Цар – Первая книга Царств

2 Цар – Вторая книга Царств

3 Цар – Третья книга Царств

4 Цар – Четвертая книга Царств

1 Пар – Первая книга Паралипоменон

2 Пар – Вторая книга Паралипоменон

Езд – Книга Ездры

Неем – Книга Неемии

Есф – Книга Есфирь

Иов – Книга Иова

Пс – Псалтирь

Притч – Притчи Соломона

Еккл – Книга Екклесиаста, или Проповедника

Песн – Песнь песней Соломона

Ис – Книга пророка Исайи

Иер – Книга пророка Иеремии

Плач – Плач Иеремии

Иез – Книга пророка Иезекииля

Дан – Книга пророка Даниила

Ос – Книга пророка Осии

Иоиль – Книга пророка Иоиля

Ам – Книга пророка Амоса

Авд – Книга пророка Авдия

Иона – Книга пророка Ионы

Мих – Книга пророка Михея

Наум – Книга пророка Наума

Авв – Книга пророка Аввакума

Соф – Книга пророка Софонии

Агг – Книга пророка Аггея

Зах – Книга пророка Захарии

Мал – Книга пророка Малахии

Саҥа Кэс Тыл

Мф – Матфейтан Сибэтиэй Евангелие

Мк – Марктан Сибэтиэй Евангелие

Лк – Лукаттан Сибэтиэй Евангелие

Ин – Иоантан Сибэтиэй Евангелие

Апос – Сибэтиэй Апостоллар Дьайыылара

Иак – Иаков Апостол илдьит суруга

1 Пет – Петр Апостол бастакы илдьит суруга

2 Пет – Петр Апостол иккис илдьит суруга

1 Ин – Иоанн Апостол бастакы илдьит суруга

2 Ин – Иоанн Апостол иккис илдьит суруга

3 Ин – Иоанн Апостол үһүс илдьит суруга

Иуд – Иуда Апостол илдьит суруга

Рим – Рим христианнарыгар илдьит сурук

1 Кор – Коринф христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Кор – Коринф христианнарыгар иккис илдьит сурук

Гал – Галатия христианнарыгар илдьит сурук

Эф – Эфес христианнарыгар илдьит сурук

Флп – Филиппы христианнарыгар илдьит сурук

Кол – Колосс христианнарыгар илдьит сурук

1 Фес – Фессалоника христианнарыгар бастакы илдьит сурук

2 Фес – Фессалоника христианнарыгар иккис илдьит сурук

1 Тим – Тимофейга бастакы илдьит сурук

2 Тим – Тимофейга иккис илдьит сурук

Тит – Титкэ илдьит сурук

Флм – Филимоҥҥа илдьит сурук

Евр – Еврейдэргэ илдьит сурук

Арыл – Сибэтиэй Иоаҥҥа Арыллыы

[1] Бу аан тылы Д.К.Сивцев – Суорун Омоллоон Саҥа Кэс Тыл маҥнайгы тахсыытыгар (Библия тылбааһын Института, Москва, 2004) анаан суруйбута.

[2] Ветхий Завет – Эргэ Кэс Тыл кинигэлэрэ сахалыы толору тылбаастана иликтэрин быһыытынан ааттарын нууччалыы биэрдибит.

Матфей

Матфей

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

23. 23

24. 24

25. 25

26. 26

27. 27

28. 28

1

МАТФЕЙТАН СИБЭТИЭЙ ЕВАНГЕЛИЕ

Иисус Христос төрүттэрэ

1^1•Давидтаах Авраам удьуордарын Иисус Христос төрдө-ууһа:+

2Авраам Исаагы төрөппүтэ, Исаак Иаковы төрөппүтэ, Иаков Иуданы уонна кини бырааттарын төрөппүтэ;+

3Иуда Фамарьтан Фареһы уонна Зараны төрөппүтэ, Фарес Есрому төрөппүтэ, Есром Арамы төрөппүтэ;+

4Арам Аминадавы төрөппүтэ, Аминадав Наассону төрөппүтэ, Наассон Салмону төрөппүтэ;+

5Салмон Рахаваттан Воозу төрөппүтэ, Вооз Руфьтан Овиды төрөппүтэ, Овид Иессейи төрөппүтэ;

6Иессей Давид ыраахтааҕыны төрөппүтэ,

Давид ыраахтааҕы Урияҕа эргэ бара сылдьыбыт дьахтартан Соломону төрөппүтэ[*];

7Соломон Ровоамы төрөппүтэ, Ровоам Авияны төрөппүтэ, Авия Асаны[*] төрөппүтэ;

8Аса Иосафаты төрөппүтэ, Иосафат Иорамы төрөппүтэ, Иорам Озияны төрөппүтэ;

9Озия Иоафамы төрөппүтэ, Иоафам Ахаһы төрөппүтэ, Ахаз Езекияны төрөппүтэ;

10Езекия Манассияны төрөппүтэ, Манассия Амону[*] төрөппүтэ, Амон Иосияны төрөппүтэ;

11Иосия Иоакимы төрөппүтэ, Иоаким[*] Иехонияны уонна кини бырааттарын төрөппүтэ. Бу – Израиль норуота Вавилоҥҥа көһөрүллүөн иннинээҕи көлүөнэлэрэ.

12Вавилоҥҥа көһүү кэнниттэн Иехония Салафиилы төрөппүтэ, Салафииль Зоровавелы төрөппүтэ;

13Зоровавель Авиуду төрөппүтэ, Авиуд Елиакимы төрөппүтэ, Елиаким Азору төрөппүтэ;

14Азор Садогу төрөппүтэ, Садок Ахимы төрөппүтэ, Ахим Елиуду төрөппүтэ;

15Елиуд Елеазары төрөппүтэ, Елеазар Матфаны төрөппүтэ, Матфан Иаковы төрөппүтэ;

16Иаков Мария кэргэнин Иосибы төрөппүтэ, оттон Марияттан Христос диэн ааттаммыт Иисус төрөөбүтэ+.

17Онон Авраамтан Давидка диэри барыта уон түөрт көлүөнэ, Давидтан Вавилоҥҥа көһүүгэ диэри эмиэ уон түөрт көлүөнэ, онтон Вавилоҥҥа көһүүттэн Христоска диэри эмиэ уон түөрт көлүөнэ.

Иисус Христос төрөөһүнэ

18•Иисус Христос бу курдук төрөөбүтэ.

Кини Ийэтэ Мария, Иосибы кытта илии охсуһан баран бииргэ олорбокко сылдьан, Сибэтиэй Тыынтан ыарахан буолбута+. 19Кэргэн тахсыахтаах киһитэ Иосиф үтүө санаалаах буолан, сурах-садьык тарҕамматын диэн, сөбүлэһиилэрин көтүрэн, Кинини кистэлэҥинэн ыытан кэбиһиэн баҕарбыта. 20Оннук санаммытыгар Айыы Тойон Аанньала түүлүгэр киирэн эппитэ: «Давид уола Иосиф! Марияны кэргэн ыларгыттан куттаныма: Марияҕа Сибэтиэй Тыынтан оҕо үөскээбитэ. 21Кини Уол Оҕону төрөтүөҕэ, оччоҕо Оҕоҕо Иисус[*] диэн ааты биэриэҥ, тоҕо диэтэххэ Кини норуотун аньыыттан-хараттан быыһыаҕа»+.

22-23Бу барыта Айыы Тойон: «Көр бу, Ыраас Кыыс ыарахан буолан Уол оҕону төрөтүөҕэ; Киниэхэ „Эммануил“ („Таҥара биһигинниин“) диэн ааты биэриэхтэрэ», – диэн пророгунан этиппит тылларын туолуута этэ+.

24Иосиф уутуттан уһуктан баран, Айыы Тойон Аанньала эппитин курдук, Марияны дьиэтигэр аҕалбыта; 25Кинини таарыйбакка да сырыттаҕына, Мария Бастакы[*] Уолун төрөппүтэ, Иосиф Оҕону Иисус диэн ааттаабыта.

2

Илинтэн муударай өйдөөхтөр кэлиилэрэ

2^1Иудея Вифлеем диэн куоратыгар, Ирод ыраахтааҕылыырын саҕана, Иисус төрөөбүтүгэр Иерусалимҥа илинтэн муударай өйдөөхтөр кэлбиттэрэ+. 2Кинилэр: «Иудейдар саҥа төрөөбүт Ыраахтааҕылара ханнаный? Илин халлааҥҥа Кини сулуһа тахсыбытын көрөммүт, биһиги Киниэхэ сүгүрүйэ кэллибит», – диэн ыйыталаһаллара.

3Маны истээт, Ирод ыраахтааҕы уонна Иерусалим дьоно бары аймана түспүттэрэ. 4Ирод ыраахтааҕы архиерейдары уонна норуот сокуонньут дьонун барыларын хомуйан олорон, Христос ханна төрүөхтээҕин ыйыппыта. 5«Кини Иудея Вифлеемигэр төрүөхтээх, – диэн хоруйдаабыттара. – Ол туһунан пророк кинигэтигэр бу курдук суруллан турар: 6„Эн, Вифлеем, Иуда сирэ, Иуда атын куораттарыттан тугунан да итээбэтиҥ: Мин норуоппун, Израилы, быыһыыр-харыстыыр Сирдьит эйигиттэн үөскүөхтээх“».

7Онтон Ирод, илинтэн кэлбит дьону чып кистэлэҥинэн ыҥыран ылан, сулус ханнык кэмҥэ тахсыахтааҕын ыйыталаһан билбитэ 8уонна кинилэри Вифлеемҥэ ыытаары туран эппитэ: «Бараҥҥыт Оҕо туһунан ымпыгар-чымпыгар тиийэ барытын билиҥ. Итиэннэ, булларгыт эрэ, миэхэ биллэрээриҥ, оччоҕо мин эмиэ Киниэхэ сүгүрүйэ барыам».

9Кинилэр ыраахтааҕы этэрин истээт, айаҥҥа туруммуттара. Били илин халлааҥҥа көрбүт сулустара иннилэригэр айаннаан, Оҕо баар сирин үрдүгэр тиийэн тохтообута. 10Сулуһу көрөн кинилэр үөрүү улуутун үөрбүттэрэ, 11итиэннэ дьиэҕэ киирэн Оҕону уонна Ийэтин – Марияны – көрөн, Кини иннигэр сөһүргэстээн сүгүрүйбүттэрэ, онтон күндү кылааттаах холбукаларын аһан кыһыл көмүһү, лааданы, смирнаны[*] Киниэхэ бэлэх биэрбиттэрэ+.

12Түһээтэхтэринэ, Таҥара кинилэри «Иродка төннүмэҥ» диэн сэрэппитин истэн, дойдуларыгар атын суолунан төннүбүттэрэ+.

Египеккэ куотуу

13Илинтэн кэлбит дьон төннүбүттэрин кэннэ, Айыы Тойон Аанньала түүн Иосиф түүлүгэр көстөн эппитэ: «Ирод Оҕону өлөрөөрү ирдэһэр санаалаах, онон эн тураҥҥын, Оҕону уонна Ийэтин илдьэ, Египеккэ куот итиэннэ хаһан ыҥырыахпар диэри, онно олор».

14Иосиф туран, Оҕону уонна Кини Ийэтин Марияны илдьэ Египеккэ барбыта, 15онно тиийэн, Ирод өлүөр диэри олорбута. Бу барыта Айыы Тойон пророгунан: «Мин Уолбун Египеттэн ыҥырдым», – диэн этиппитин туолуута этэ+.

16Илинтэн кэлбит дьоҥҥо албыннаппытын билэн, Ирод улаханнык уордайбыта. Ол иһин, чопчу ыйдарбыт кэминэн быһааран, Вифлеемҥэ уонна ол эргин сирдэргэ баар иккитигэр диэри саастаах уол оҕолору барыларын кыргарга соруйан дьону ыыппыта. 17Онон Иеремия пророк эппитэ бу курдук туолбута:+
18«Рамаҕа хаһыы-ыһыы, ытабыл-соҥобул иһиллэр, энэлгэн, үөгү эҥсиллэр. Рахиль оҕолорун аһыйан айманар, оҕолорун мэлитэн, уоскуйуон да баҕарбат».

Назарекка төннүү

19Ирод өлбүтүн кэннэ, Айыы Тойон Аанньала Египеккэ олорор Иосиф түүлүгэр көстөн: 20«Тур, Оҕо дууһатыгар суудайааччылар өллүлэр. Оҕону Ийэтин кытта илдьэ Израиль сиригэр төнүн», – диэбитэ.

21Иосиф туран, Оҕону уонна Кини Ийэтин ылан Израиль сиригэр барбыта. 22Иудеяҕа Ирод оннугар уола Архелай баһылыктыырын билэн, онно барартан дьиксиммитэ, онон түүлүгэр суолун ыйдаран, Галилея сиригэр кэлбитэ; 23манна кэлэн Назарет куоракка олохсуйбута. Онон пророктар «Кини Назорей аатын ылыаҕа» диэн эппиттэрэ туолбута+.

3

Иоанн Сүрэхтээччи суол солуур

3^1•Ол саҕана Иудея кураайы куйаарыгар Иоанн Сүрэхтээччи кэлэн:+
2«Аньыыгытын билинэн[*] Таҥараҕа эргиллиҥ! Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!» – диэн ыҥырбыта+. 3«Кураайы куйаарга үөгүлээччи саҥата: „Айыы Тойон суолун солооҥ, көнө ыллыкта Киниэхэ үктээҥ“», – диэн Исайя пророк бу Иоанн туһунан өтө көрөн эппитэ. 4Иоанн тэбиэн түүтэ таҥастааҕа, өттүгэр тирии курдааҕа, буор аһыҥанан уонна дьиикэй мүөтүнэн аһылыктанара. 5Иерусалим куорат, Иудея бүттүүнэ, Иордан өрүс бары эҥээрдэрэ утары тахсан, 6аньыыларын-хараларын этинэн туран, Иордан өрүскэ киниэхэ сүрэхтэммиттэрэ+.

7Бэрт үгүс фарисейдар уонна саддукейдар сүрэхтэнэ иһэллэрин көрөн, Иоанн кинилэргэ эппитэ: «Эриэн үөн ыамалара! Кэнэҕэски уортан-кылынтан куотар өйү-санааны ким эһиэхэ укта+? 8Аньыыгытын ис сүрэххититтэн билиммиккитин олоххутунан туоһулааҥ. 9Итиэннэ биһиги аҕабыт Авраам диэн сананан да көрүмэҥ! Эһиэхэ этэбин: Таҥара бу да сытар таастары Авраамҥа оҕо гынан туруортуон сөп+. 10Сүгэ хайыы-үйэ мас төрдүгэр сытар: ханнык баҕарар маһы, үчүгэй отону биэрбэт буоллаҕына, кэрдэннэр уокка уматаллар+.

11Мин эһигини аньыыны билинии бэлиэтигэр уунан сүрэхтиибин, ол гынан баран кэннибиттэн Кэлэн Иһээччи миигиннээҕэр күүстээх – мин Кини атаҕын таҥаһын да тутан иһэргэ сөбө суохпун. Кини эһигини Сибэтиэй Тыынынан уонна уотунан сүрэхтиэҕэ;+
12тута сылдьар күрдьэҕинэн куумунаны ыраастаан, бурдугун хомуйан маҥхааһайга кутуоҕа, оттон соломотун умуллубат уокка уматыаҕа»+.

Иисус Христос сүрэхтэниитэ

13•Ол саҕана Иисус Галилеяттан Иордаҥҥа кэлбитэ. Кини Иоаҥҥа сүрэхтэнэ тиийбитигэр, 14Иоанн Кинини тохтото сатаабыта: «Мин Эйигиттэн сүрэхтэнэрим сөп этэ, оттон Эн буоллаҕына миэхэ кэлэҕин дуу?»

15Онуоха Иисус эппитэ: «Билигин маннык буоллун. Биһиги туохха барытыгар Таҥара көҥүлүн толоруохтаахпыт». Иоанн онуоха дьэ сөбүлэспитэ.

16Иисус сүрэхтэнээт, ууттан тахсыбытыгар арай Кини үрдүгэр Халлаан арыллан биэрбитэ, онно көрдөҕүнэ, Таҥара Тыына холууп курдук Киниэхэ түһэн иһэрэ+. 17Дьэ онуоха Халлаантан: «Бу баар – Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум», – диир саҥа иһиллибитэ. 3+

4

Иисус Христоһу тургутуу

4^1•Онтон Тыын Иисуһу, адьарайынан тургуттараары, кураайы куйаарга илдьэ барбыта. 2Иисус түөрт уон түүннээх күн устата постанан баран, тиһэҕэр, аһыан олус баҕаран кэлбитэ+. 3Кинини тургутар адьарай кэлэн: «Эн Таҥара Уола буоллаххына, бу таастары килиэпкэ кубулуйуҥ диэн бирикээстээ», – диэбитэ+.

4Иисус киниэхэ эппитэ: «„Киһи, аҥаардас килиэбинэн эрэ буолбакка, Таҥара этэр хас биирдии тылынан олоруоҕа“ диэн суруллубута».

5Онуоха адьарай Кинини сибэтиэй куоракка аҕалан, Таҥара Дьиэтин чыпчаалыгар туруоран баран: 6«Эн, Таҥара Уола буоллаххына, аллараа диэки ыстанан кэбис. Суруллубутун курдук, „Аанньалларыгар Эйигин араҥаччылыырга соруйуоҕа, оччоҕо таастан бүдүрүйбэтиҥ туһугар, кинилэр Эйигин көтөҕөн илдьиэхтэрэ“», – диэбитэ+.

7Иисус киниэхэ эппитэ: «Суруйууларга „Айыы Тойон Таҥараҕын тургутан көрүмэ“ диэн эмиэ баар».

8Адьарай Кинини аны үрдүк хайа арҕаһыгар таһааран, аан дойду килбиэннээх саарыстыбаларын барытын көрдөрбүтэ: 9«Миэхэ сөһүргэстээн сүгүрүйдэххинэ, мин бу маны барытын Эйиэхэ биэриэҕим», – диэбитэ.

10Иисус эппитэ: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! Суруллан турар: „Айыы Тойон Таҥараҕар сүгүрүй итиэннэ Киниэхэ эрэ сулууспалаа“ диэн»+.

11Маны истэн адьарай Киниттэн дьэ арахпыта; сонно Киниэхэ Аанньаллар көмөлөһө кэлбиттэрэ+.

Иисус Христос Галилеяҕа сулууспатын саҕалыыр

12•Иоанны хаайыыга укпуттарын истэн, Иисус Галилеяҕа барбыта+. 13Назареты хаалларан, Кини Завулон уонна Неффалим сиригэр, муора кытылыгар турар Капернаумҥа кэлэн олохсуйбута+. 14Бу Исайя пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута:+
15«Завулон сирэ, Неффалим сирэ – муораҕа тириэрдэр суол, Иордан уҥуоргу эҥээрэ – туора омук дойдута Галилея! 16Хараҥаҕа олорор норуот улуу сырдыгы көрдө, өлүү күлүгэр олорор дьоҥҥо сырдык тыкта».

17Бу кэмтэн ыла Иисус: «Аньыыгытын билинэн Таҥараҕа эргиллиҥ, Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!» – диэн үөрэтэрин саҕалаабыта.

Маҥнайгы үөрэнээччилэрэ

18•Галилея муоратын кыйа баран иһэн, Кини икки бырааттыылары, Петр диэн ааттаах Симоны уонна кини быраатын Андрейы, муораҕа илимнии сылдьалларын көрбүтэ (кинилэр балыксыттар этилэр)+.

19Иисус эппитэ: «Миигин батыһыҥ. Мин эһигини дьону илимнээччи оҥоруом»+. 20Инньэ диэтин кытта, кинилэр илимнэрин быраҕан, Иисуһу батыһан барбыттара+.

21Онтон салгыы баран иһэн, Кини аны икки атын ини-биилэри, Зеведей уолун Иаковы уонна кини инитин Иоанны, аҕаларын Зеведейи кытары тыыга илимнэрин абырахтана олороллорун көрөн, ыҥырбыта. 22Кинилэр, аҕаларын тыыга хаалларан, сонно Иисуһу батыһан барбыттара.

Бар дьон Иисус Христоһу батыһар

23•Иисус Галилеяны бүтүннүүтүн кэрийбитэ: синагогаларыгар үөрэтэрэ, Саарыстыба Евангелиетын иһитиннэрэрэ уонна араас ыарыыттан, кыаммат буолууттан үтүөрдэрэ+. 24Кини туһунан сурах бүтүн Сирияны тилийэ көппүтэ; Киниэхэ туох баар кыамматтары, араас ыарыыга ылларбыттары, таарымталаахтары, абааһыга буулаппыттары, тартарар ыарыылаахтары уонна босхоҥ буолбуттары аҕалтыыллара. Кини олору барыларын үтүөрдүтэлиирэ+. 25Галилеяттан, Уон Куорат уобалаһыттан итиэннэ Иерусалимтан, Иудеяттан уонна Иордан уҥуоргутуттан үтүмэн үгүс киһи Кинини батыһан барбыта+.

5

Хайа үрдүгэр үөрэтии Таҥара алгыһыгар тиксии

5^1Көй элбэх дьону көрөн, Иисус тахсан хайа үрдүгэр олорбута; үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлбиттэригэр, 2Кини маннык саҕалаан үөрэтэн барбыта:

3•«Таҥара иннигэр дьадаҥыларын өйдөөччүлэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара – Халлаан Саарыстыбата.

4Кутурҕаҥҥа ылларан ытааччылар алгыстаахтар: кинилэр уоскуйуохтара+.

5Өһүөмньүтэ суох көрсүө майгылаахтар алгыстаахтар: кинилэр сири бас билиэхтэрэ+.

6Кырдьыкка утаппыттыы, аччыктаабыттыы баҕарааччылар алгыстаахтар: кинилэр дуоһуйуохтара+.

7Амарах санаалаахтар алгыстаахтар: кинилэр амарах сыһыаны көрсүөхтэрэ+.

8Ыраас сүрэхтээхтэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥараны көрүөхтэрэ+.

9Эйэни тэрийээччилэр алгыстаахтар: кинилэр Таҥара уолаттара диэн ааттаныахтара+.

10Кырдьык иһин күөмчүлэммиттэр алгыстаахтар: кинилэр аналлара – Халлаан Саарыстыбата.

11Эһиги, Мин туспуттан үөҕүллэ, үүрүллэ, холуннарылла да сылдьаҥҥыт, алгыстааххыт+. 12Үөрүҥ-көтүҥ, өрөгөйдөөҥ: Халлааҥҥа эһигини улуу наҕараада күүтэр. Эһиги иннинээҕи пророктары эмиэ ити курдук сойуолаабыттара+.

Туус уонна сырдык

13•Эһиги сир тууһунаҕыт. Туус күүһүн сүтэрдэҕинэ, амтанын хайдах төннөрүөҥүй? Амтанын сүтэрбит туус туохха да туһата суох: оннук тууһу таһырдьа, дьон тэпсилгэнигэр, ыһан эрэ кэбиһэҕин.

14Эһиги аан дойду сырдыгынаҕыт. Хайа үрдүгэр турар куорат дьон хараҕыттан саһар кыаҕа суох+. 15Сибэтиилинньиги эмиэ, уматан баран, тугунан да саба уурбакка, олоҕор туруораллар, оччоҕо сырдыга дьиэ иһинээҕи дьоҥҥо барытыгар тыгар+. 16Эһиги үтүөкэн дьайыыларгытын көрөн, Халлааннааҕы Аҕаҕыт аатын айхаллыылларын туһугар, эһиги сырдыккыт эмиэ бар дьон иннигэр сыдьаайыахтын+.

Христос уонна Сокуон

17Эһиги Миигин Сокуону эбэтэр Пророктары көтүрэ кэлбит дии санаамаҥ: Мин ону көтүрэ буолбатах, толоро кэлбитим+. 18Кырдьыгы этэбин эһиэхэ: сир-халлаан турарын тухары, Сокуон биир да кыракый буукубата, биир да кэрдииһэ халбаҥныа суоҕа – барыта туолуоҕа+. 19Онон ким бу кыракый кэриэстэртэн биирин эмэ да кэспит уонна дьону оннукка үөрэппит – ол Халлаан Саарыстыбатыгар куччугуй диэн ааттаныаҕа, оттон ким бу кэриэстэри тутуспут уонна дьону оннукка үөрэппит – ол Халлаан Саарыстыбатыгар улуу диэн ааттаныаҕа+. 20Эһиэхэ этэбин: эһиги Таҥара көҥүлүн сокуонньуттардааҕар уонна фарисейдардааҕар ордук толорботоххутуна, Халлаан Саарыстыбатыгар киириэххит суоҕа+.

Уордайыма

21Өбүгэлэргитигэр „Өлөрүмэ: өлөрбүт – дьүүлгэ туруоҕа“ диэн этиллибитин эһиги истибиккит+. 22Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким оруна суохха быраатыгар уордайбыт – дьүүлгэ тардыллыаҕа, ким быраатын „Рака!“[*] диэбит – синедрион дьүүлүгэр туруоҕа, оттон ким „Өйө суоххун!“ диэбит – геенна уотугар түбэһэр кутталланыаҕа+. 23Өскөтүн эн бэлэххин сиэртибэнньиккэ аҕалан туран, быраатыҥ эйигин хом саныырдааҕын өйдөөн кэллэххинэ, 24бэлэххин сиэртибэнньик иннигэр хаалларан баран, туох-ханнык иннинэ, бырааккын кытта иллэс, дьэ ол эрэ кэнниттэн кэлэн, бэлэххин туттар. 25Буруйдааччыгын кытта, суут ааныгар тиийэ иликкинэ, түргэнник эйэлэһэ оҕус, эйэлэспэтэххинэ, буруйдааччыҥ эйигин судьуйаҕа туттарыаҕа, оттон судьуйа эйигин үлэһитигэр этэн, хаайыыга бырахтарыаҕа+. 26Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: иэскин тиһэх бытархай харчытыгар тиийэ төлүү иликкинэ, эн онтон тахсыаҥ суоҕа.

Көссүүлэһии туһунан

27„Көссүүлэһимэ“ диэн былыргыларга этиллибити эһиги истибиккит+. 28Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким дьахтары имэҥирэ көрөр – ол санаатыгар кинини кытта хайыы-үйэ көссүүлэспит+. 29Өскөтүн эйигин уҥа хараҕыҥ аньыыга угуйар буоллаҕына, хараххын оҥон ылан киэр бырах: бүтүн бэйэҥ гееннаҕа быраҕыллыаҥ кэриэтэ, этиҥ-сииниҥ биир миэстэтэ итээбитэ эйиэхэ ордук. 30Өскөтүн эйигин уҥа илииҥ аньыыга угуйар буоллаҕына, илиигин быһан ылан киэр бырах: бүтүн бэйэҥ гееннаҕа быраҕыллыаҥ кэриэтэ, этиҥ-сииниҥ биир миэстэтэ итээбитэ эйиэхэ ордук+.

Ойоххун кытта арахсыма

31•„Ким ойоҕуттан арахсар – ол арахсыытын суругун киниэхэ биэриэхтээх“ диэн этиллибитэ. 32Оттон Мин эһиэхэ этэбин: ким ойоҕуттан, кини кими да кытта көссүүлэспэтэҕин үрдүнэн, арахсар буоллаҕына, ол кинини көссүүлэһиигэ күһэйэр; оттон эриттэн арахсыбыт дьахтары ойох ылар киһи эмиэ – көссүүлэһэр+.

Андаҕайыма

33Эһиги „Биэрбит андаҕаргын кэһимэ, андаҕаргын Айыы Тойон иннигэр хайаан да толор“ диэн былыргыларга этиллибити эмиэ истибиккит. 34Оттон Мин эһиэхэ этэбин: хаһан да андаҕайыма – халлаанынан даҕаны, тоҕо диэтэххэ, халлаан – Таҥара бүрүстүөлэ;+
35сиринэн даҕаны: сир – Кини атаҕын уурар үктэлэ; Иерусалимынан даҕаны: Иерусалим – Улуу Ыраахтааҕы[*] куората;+
36бэйэҥ да төбөҕүнэн андаҕайыма, тоҕо диэтэххэ, эн оннооҕор биир да баттаххын баҕарбыккынан маҥхатар да, хараардар да кыаҕыҥ суох. 37Эһиги сөп дииргит сөбү, суох дииргит суоҕу эрэ этэр буоллун; онтон атын тыл хара дьайдаахтан кэлэр+.

Иэстэһии

38•Эһиги хаан хааҥҥа, тиис тиискэ диэн этиллибитин истибиккит+. 39Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өһүөннээх киһиэхэ утарсыма. Ким эмэ эйигин уҥа иэдэскэ оҕустаҕына – киниэхэ атын иэдэскин тоһуйан биэр;+
40ким эмэ, ырбаахыгын былдьаары сууттаһыан баҕардаҕына, – киниэхэ соҥҥун устан биэр; 41ким эмэ эйигин биир көһү барсарга күһэйдэҕинэ, икки көһү барыс. 42Көрдөһөөччүгэ – биэр, иэс көрдөөччүттэн – киэр хайыһыма+.

Өстөөхтөргүн таптаа

43Чугастааҕыгын таптаа, өстөөххүн абааһы көр диэн этиллибити эһиги истибиккит. 44Оттон Мин эһиэхэ этэбин: өстөөхтөргүтүн таптааҥ, эһигини кырааччылары алҕааҥ, абааһы көрөөччүлэргэ үтүөнү оҥоруҥ, эһигини атаҕастааччылар,[*] сойуолааччылар тустарыгар Таҥараҕа үҥүҥ,+
45оччоҕо эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт уолаттара буолуоххут. Тоҕо диэтэххэ Кини күнүн сырдыгын үтүөҕэ да, мөкүгэ да тыктарар, ардаҕын ырааска да, аньыылаахха да ыытар+. 46Эһигини таптыыр эрэ дьону таптыыр буоллаххытына, туох махталын кэтэһэҕит? Түһээн хомуйааччылар да итини сатыыллар буолбатах дуо? 47Доҕотторгутун эрэ эйэҕэстик көрсөр буоллаххытына, ама эһиги уһулуччулаах үтүөнү оҥоробут диэххит дуо? Таҥараны билбэт да дьон итини сатыыллар буолбатах дуо? 48Онон, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эҥкилэ суоҕун курдук, эһиги эмиэ эҥкилэ суох буолуҥ+.

6

Кыһалҕалаахха көмө

6^1Таҥара иннигэр оҥорор дьайыыларгытын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаамаҥ: дьоҥҥо көрдөрөр буоллаххытына, эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт махталын ылыаххыт суоҕа+.

2Онон, кыһалҕалаахха көмөлөстөххүтүнэ, сирэй көрбөхтөр үтүөнү оҥорон баран хайҕатаары, синагогаларга уонна болуоссаттарга арбаналларын курдук, арбанымаҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр+. 3Оттон эһиги умнаһыкка бэрсэр кэмҥитигэр, уҥа илиигит тугу гынарын хаҥас илиигит билбэтин, 4ол көмөҕүт көстүбэтинэн буоллун, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҕыт эһиэхэ илэ бааччы[*] төлүөҕэ.

Таҥараҕа үҥүү

5•Үҥэргитигэр сирэй көрбөхтөр курдук буолумаҥ, кинилэр дьоҥҥо көстөр туһуттан синагогаларга, эбэтэр суол тоҕойдоругар тохтоон туран үҥэллэр. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр+. 6Оттон эн, үҥэргэр, хоскор киир уонна ааҥҥын саптан баран, көстүбэт Аҕаҕыттан үҥэн көрдөс, оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҥ эйиэхэ илэ бааччы төлүөҕэ.

7Үҥэргитигэр, Таҥараны билбэт омуктар курдук ордук-хоһу саҥарымаҥ; кинилэр элбэҕи этэммит иһиллиэхпит дии саныыллар. 8Кинилэр курдук буолумаҥ, Аҕаҕыт эһиги туох кыһалҕалааххытын көрдөһүөххүт да инниттэн билэр эбээт. 9Үҥэргитигэр маннык этэр буолуҥ: „Халлааҥҥа баар Аҕабыт! Эн аатыҥ айхалланыахтын, 10Эн Саарыстыбаҥ кэлиэхтин. Халлааҥҥа курдук, сиргэ эмиэ Эн көҥүлүҥ буолуохтун+. 11Күннээҕи тыын килиэппитин бүгүн биһиэхэ биэр+. 12Итиэннэ биһиэхэ иэстээхтэри биһи да бырастыы гынарбыт курдук, Эн эмиэ биһиги иэспитин бырастыы гын; 13уонна, аньыы угаайытыгар киллэрбэккэ, биһигини хара дьайдаахтан быыһаа. Эн Саарыстыбаҥ, Эн күүһүҥ-күдэҕиҥ уонна албан аатыҥ үйэттэн үйэлэр тухары муҥура суох эбээт. Аминь[*]“+.

14Өскөтүн эһиги атын дьон аньыытын бырастыы гынар буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт эһигини эмиэ бырастыы гыныаҕа,+
15оттон дьоҥҥо аньыыларын[*] бырастыы гымматаххытына, Аҕаҕыт эмиэ эһиги аньыыгытын бырастыы гыныа суоҕа+.

Пост туһунан

16Поһу тутуһар кэмҥитигэр сирэй көрбөхтөргө дылы саппаҕырбыт дьүһүннэнимэҥ, кинилэр аһаабакка сылдьалларын дьоҥҥо көрдөрө-биллэрэ сатаан саппаҕырбыт сирэйдэнэллэр. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр манньаларын хайыы-үйэ толору ылан эрэллэр. 17Оттон эн поһу тутуһар кэмҥэр баттаххын тараан, сирэйгин суун, 18онон астан туттунаргын көстүбэт Аҕаҕар көрдөр; оччоҕо көстүбэти көрөр Аҕаҥ эйиэхэ илэ бааччы төлүөҕэ.

Халлааҥҥа мунньуллубут баай

19•Сиргэ баайы-дуолу мунньунумаҥ: сиргэ баары үөн-көйүүр кэрбиир, дьэбин быһа сиир, уоруйахтар дьөлө хаһан киирэн уоран ылаллар;+
20ол оннугар халлааҥҥа баайда мунньунуҥ, онно үөн-көйүүр да кэрбээбэт, дьэбин да быһа сиэбэт, уоруйахтар да хаһан киирэн уоран ылбаттар+. 21Баайгыт-дуолгут ханна баар да, сүрэххит эмиэ онно буолуо.

22Киһи этин-сиинин хараҕа сырдатар – харах; өскөтүн хараҕыҥ ыраас буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ сырдык буолуоҥ, 23хараҕыҥ куһаҕан буоллаҕына, бүтүн бэйэҥ хараҥа буолуоҥ. Онон искэр баар сырдыгыҥ түҥ хараҥа буоллаҕына, дьиҥ хараҥа хайдахтаах халыҥ буолуой?

Икки тойоҥҥо кулут буолар кыаллыбат

24Ким да икки тойоҥҥо кулут буолар кыаҕа суох: биитэр биирдэрин абааһы көрүөҕэ, биирин таптыаҕа; биитэр биирдэригэр кыһана сатыаҕа, биирин аахайыа суоҕа. Таҥараҕа уонна маммонаҕа[*] иккиэннэригэр бииргэ кулут буолар кыаххыт суох+.

Таҥараҕа эрэниҥ

25Ол иһин эһиэхэ этэбин: тугу аһаан-сиэн тыыннаах сылдьабыт, тугу таҥнан-саптан киһи-хара буолабыт диэн санааҕа ылларымаҥ. Олоххут астааҕар, эккит-сииҥҥит таҥастааҕар ордук суолталаах буолбат дуо+? 26Халлаан көтөрдөрүн көрүҥ: бурдугу ыспаттар, быспаттар да, маҥхааһайга да муспаттар – ол эрээри эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт кинилэри аһатар. Оттон эһиги кинилэрдээҕэр быдан ордук буолбатаххыт дуо+? 27Эһигиттэн ким эмэ, хайдахтаах да кыһаллан-мүһэллэн туран, уҥуоҕун саатар биир тоҕонох уһатынар кыахтаах дуо?[*]
28Таҥас-сап туһугар эмиэ тоҕо түбүгүрэҕит? Ходуһаҕа сардааналар хайдах үүнэн туралларын көрүҥ: кинилэр үлэлээбэттэр да, таҥас да өрбөттөр; 29ол эрээри эһиэхэ этэбин: бэл Соломон албан аатын үгэнигэр сылдьан итилэртэн биирдэрин эмэ курдук симэммэтэҕэ; 30өскөтүн бүгүн баар, сарсын оһоххо быраҕыллар хонуу отун Таҥара итинник симиир буоллаҕына, оо, кэмчи итэҕэллээхтэр, эһигини быдан ордук симиэ суоҕа дуо+? 31Онон тугу аһыыбыт, тугу иһэбит, эбэтэр тугу таҥнабыт диэн дьиксинимэҥ. 32Ити барыта Таҥараны билбэт дьон сүрүн кыһалҕалара, оттон эһиги итинниккэ наадыйаргытын Халлааннааҕы Аҕаҕыт билэр. 33Туох-ханнык иннинэ эһиги Таҥара Саарыстыбатыгар, Кини кырдьыгар дьулуһуҥ, оччоҕо ити барыта эһиэхэ бэриллиэҕэ+. 34Онон сарсыҥҥы туһугар долгуйумаҥ; сарсыҥҥы күн бэйэтин бэйэтэ көрүнүөҕэ. Хас биирдии күҥҥэ бэйэтин да түбүгэ сөрү-сөп.

7

Атыттары дьүүллээмэҥ

7^1•Кими да дьүүллээмэҥ – оччоҕо эһиги эмиэ дьүүллэниэххит суоҕа+. 2Ханнык дьүүлүнэн дьүүллүүгүт да, бэйэҕитин эмиэ соннук дьүүллүөхтэрэ, хайдах кээмэйинэн кээмэйдиигит да, бэйэҕитин эмиэ соннук кээмэйдиэхтэрэ+. 3Тоҕо эн быраатыҥ хараҕар мас сыыһын да булан көрөҕүн, оттон бэйэҥ хараххар бэрэбинэ баарын билиммэккин? 4Итиэннэ бэйэҥ хараххар бэрэбинэлээх эрээри, хайдах бырааккар: „Кэл, хараххыттан сыыһы ылыым“, – диэххиний? 5Сирэй көрбөх! Бастаан бэйэҥ хараххыттан бэрэбинэни таһаар, оччоҕо хайдах гынан быраатыҥ хараҕыттан сыыһы ылары эмиэ билиэҥ.

6Сибэтиинэни ыкка биэримэҥ – ыт бэйэҕитигэр саба түһүөҕэ; чөмчүүгү сибиинньэҕэ ыһымаҥ – сиргэ-буорга тэпсиэҕэ+.

Көрдөһүҥ – көрдөһүүгүт туолуоҕа

7•Көрдөһүҥ, оччоҕо эһиэхэ бэриллиэҕэ; көрдөөҥ, оччоҕо булуоххут; тоҥсуйуҥ, оччоҕо эһиэхэ ааны аһыахтара. 8Көрдөһөөччү ылар, көрдөөччү булар, оттон тоҥсуйааччыга аан аһыллар+. 9Уолчаана килиэп көрдөөтөҕүнэ, киниэхэ тааһы биэриэх киһи эһиэхэ баар дуо? 10Оттон балыгы көрдөөтөҕүнэ – эриэн үөнү биэриэх киһи? 11Бэл эһиги, мөкү дьон, оҕолоргутугар үтүө бэлэҕи биэрэри сатыыр буоллаххытына, Халлааннааҕы Аҕаҕыт Киниттэн көрдөһөөччүлэргэ өссө ордук өлгөм үтүөнү биэриэҕэ+. 12Онон дьон эһиэхэ хайдах сыһыаннаһыан баҕараргыт курдук, бэйэҕит эмиэ кинилэргэ соннук сыһыаннаһыҥ. Сокуон да, Пророктар да итинник үөрэтэллэр+.

Икки суол

13•Кыараҕас аанынан киириҥ. Өлүүгэ тиэрдэр суол кэтит, аана киэҥ, онон үгүстэр ол суолунан бараллар, 14оттон олоххо тиксэрэр суол синньигэс, аана кыараҕас, ол иһин бэрт аҕыйах киһи ону булар+.

Мас отонунан биллэр

15•Бараан тириитин бүрүнэн кэлэр торҕон бөрөлөртөн – сымыйа пророктартан – сэрэниҥ+. 16Кинилэри дьайыыларынан билиэххит. Эрбэһинтэн винограды, ыарҕаттан смокваны хомуйаллар дуо+? 17Ол курдук үтүө мас хаһан да үчүгэй отонноох, оттон куһаҕан мас хаһан да куһаҕан отонноох буолар+. 18Үтүө мас куһаҕан отонноммотун курдук, куһаҕан мас эмиэ үчүгэй отонноммот. 19Үчүгэй отону биэрбэт маһы кэрдэн ылан уокка уматаллар+. 20Онон кинилэри дьайыыларынан билиэххит.

21Миигин: „Тойонуом! Тойонуом!“ – диэччи эрэ барыта Халлаан Саарыстыбатыгар киирбэт – Мин Халлааннааҕы Аҕам көҥүлүн толорооччу эрэ онно киириэҕэ. 22Ол күн үгүстэр Миигин ыҥыран: „Тойоммуот! Тойоммуот! – диэхтэрэ. – Биһиги Таҥара этэрин дьоҥҥо Эн ааккыттан тиэрдэрбит, Эн ааккынан дьонтон абааһылары үүрэн таһаарарбыт, элбэх дьиктилэри оҥорорбут буолбаат?“+
23Онуоха Мин кинилэргэ этиэҕим: „Мин эһигини олох билбэппин, суута-сокуона суох быһыыланааччылар, киэр буолуҥ Миигиттэн!“+

Икки акылаат

24•Онон, Мин бу этэр тылбын истэн баран толорор киһини дьиэтин таас акылааттаан туттубут өйдөөх киһи диэҕим. 25Ардах курулаччы кутан, өрүстэр хааларыттан тахсан, күүстээх тыал тоҕута үрэн, бу дьиэҕэ саба түһүөхтэрэ, ол гынан баран тааска бигэтик турар дьиэни суулларыахтара суоҕа. 26Оттон Мин бу этэр тылбын истэр эрээри, толорбот киһи – ол дьиэтин кумах үрдүгэр туттубут толкуйа суох киһи курдук буолуо. 27Ардах курулаччы кутан, өрүстэр хааларыттан тахсан, күүстээх тыал тоҕута үрэн бу дьиэҕэ саба түһүөхтэрэ да, дьиэ сууллан, урусхал буолуо»+.

28Иисус этэр тылын түмүктээбитигэр норуот Кини үөрэҕин сөхпүтэ-махтайбыта: 29Кини сокуонньуттартан атыннык – былаастаах баһылыктыы үөрэтэрэ+.

8

Араҥ ыарыылаах киһи

8^1•Хайаттан түспүтүгэр кэнниттэн үтүмэн үгүс киһи батыһан барбыта. 2Онно биир араҥ буолбут киһи тиийэн кэлэн, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ: «Тойонуом! Баҕарыаҥ эрэ кэрэх, Эн миигин ырааһырдыаҥ этэ!»+

3Иисус илиитин уунан кинини таарыйан баран: «Ырааһырыаххын баҕарабын, ырааһыр!» – диэбитэ. Киһи сонно тута үтүөрэн хаалбыта. 4Иисус эппитэ: «Көр, кимиэхэ да тугу да кэпсээмэ. Бараҥҥын аҕабыыкка көрдөрүн, итиэннэ ырааһырбыккын барыларыгар туоһулаан, Моисей эппит бэлэҕин киниэхэ биэр»+.

Сотник итэҕэлэ

5•Иисус Капернаумҥа киирбитигэр Киниэхэ Рим сотнига тиийэн кэлбитэ: 6«Тойонуом! Дьиэбэр чаҕарым босхоҥ буолан, эрэй бөҕөтүн көрө сытар».

7«Мин тиийэн кинини үтүөрдүөм», – диэбитэ Иисус.

8Сотник эппитэ: «Тойонуом! Мин Эйигин дьиэбэр киллэрэр кыахтаах үчүгэй киһи буолбатахпын. Эн биир тылы эттэргин эрэ, чаҕарым үтүөрүө этэ+. 9Бэл мин, төһө да үгүс тойоттордоох буолларбын, бэйэм салайар буойуннардаахпын, олортон биирдэстэригэр бар диэтим да, барар, атыныгар кэл диэтим да, кэлэр, оттон кулуппар маны оҥор диэтэрбин эрэ, ону толорор».

10Иисус маны истэн соһуйан, кэнниттэн батыһан иһэр дьоҥҥо эргиллибитэ: «Кырдьыгы этэбин эһиэхэ: Мин бэл Израильга маннык итэҕэли булбатаҕым+. 11Этэбин эбээт: илинтэн-арҕааттан кэлбит үгүс дьон Авраамы, Исаагы уонна Иаковы кытта бииргэ Халлаан Саарыстыбатын малааһыныгар мустуохтара,+
12оттон Саарыстыба уолаттара тастыҥ түҥ хараҥаҕа кыйданыахтара, онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллиэҕэ»+. 13Онтон сотникка эппитэ: «Чэ, дьиэҕэр бар, итэҕэйэргинэн буоллун». Сотник чаҕара сонно үтүөрэн хаалбыта+.

Иисус Христос элбэх ыарыһаҕы үтүөрдэр

14•Кини Петр дьиэтигэр кэлэн көрбүтэ: Петр ийэ кынна этэ умайан ыалдьа сытара+. 15Иисус кини илиитин таарыйарын кытта, сонно ыарыыта ааһан, туран кинилэргэ ас тардан барбыта+. 16Киэһэ буолуута куһаҕан тыыҥҥа буулаппыт элбэх ииримтийбит дьоннору аҕалбыттара; Кини ол куһаҕан тыыннары этэр тылын күүһүнэн үүртэлээн таһаарбыта, ыарыһахтары барыларын үтүөрдүбүтэ. 17Бу барыта Исайя пророк: «Кини биһиги кыаммат кыһалҕабытын сүкпүтэ, ыарыыбытын илдьэ барбыта», – диэн эппитэ туоларын туһугар буолбута.

Иисус Христоһу батыһыы туһунан

18•Тулатыгар дьон халыҥ халҕаһата мустубутун көрөн, Иисус үөрэнээччилэрин уҥуор устуҥ диэн соруйбута+. 19Онуоха биир сокуонньут тиийэн кэлэн: «Үөрэтээччи! Эн ханна да бардаххына, мин Эйигин батыһан барыам», – диэбитэ.

20Иисус киниэхэ эппитэ: «Саһыллар хороонноохтор, көтөрдөр уйалаахтар, арай Киһи Уола төбөтүн уура түһэн ылар сирэ суох».

21Үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ: «Тойонуом! Маҥнай дьиэбэр баран аҕам уҥуоҕун көтөҕөн кэлэрбин көҥүллээ эрэ», – диэн көрдөспүтэ.

22Иисус эппитэ: «Миигин батыс. Өлбүттэрин өлбүттэр бэйэлэрэ харайдыннар».

Силлиэни тохтотуу

23•Иисус тыыга киирбитигэр үөрэнээччилэрэ эмиэ батыһан киирбиттэрэ. 24Эмискэ муораҕа күүстээх силлиэ түһэн, модун долгуннар тыыны сабыта биэртэлээбиттэрэ; Кини утуйа сыппыта. 25Үөрэнээччилэрэ кэлэн Кинини уһугуннаран: «Тойоммуот! Быыһаа, өлөн эрэбит!» – дэспиттэрэ.

26«Тоҕо маннык куттаҕаскытый, кэмчи итэҕэллээхтэр?» – диэбитэ Иисус. Кини туран тыалы, долгуну буойарын кытта, сонно чуумпуран хаалбыта+.

27Дьон бэркиһээбиттэрэ: «Кини кимий? Тоҕо Киниэхэ тыал да, муора да бас бэринэрий?»

Абааһыларга буулаппыт икки киһини үтүөрдүү

28•Иисус муораны уҥуордаан Гергеса[*] дойдутугар кэлбитигэр абааһыларга буулаппыт икки киһи хайа хаспаҕар баар киһи уҥуохтарыттан утары сүүрэн тахсыбыттара. Күүстэрэ-уохтара бэрдиттэн куттанан, ким да манан суолламмат этэ. 29«Таҥара Уола, Иисус, Эн биһиэхэ тугуҥ кыһалҕатай? – диэн иккиэн хаһыытаспыттара. – Эн биһигини манна кэмин иннинэ сордуу кэлбиккин!»+

30Кинилэртэн тэйиччи соҕус элбэх сибиинньэ мэччийэ сылдьара. 31Абааһылар Киниттэн көрдөспүттэрэ: «Эн биһигини мантан үүрэн таһаарар буоллаххына, ити сибиинньэ үөрүгэр ыыт».

32«Барыҥ», – диэбитэ Иисус.

Кинилэр тахсан сибиинньэлэргэ киирэллэрин кытта, сонно тута үөр сибиинньэ бүтүннүү хайа үрдүттэн ыстанан, муораҕа тимирбитэ. 33Маныыһыттар куоракка сүүрэн кэлэн, манна туох буолбутун, абааһыга буулаппыт икки киһи хайдах үтүөрбүтүн туһунан кэпсээбиттэрэ. 34Олохтоохтор бука бары Иисуһу көрсө тахсыбыттара; итиэннэ Кинини көрөн баран, дойдуларыттан барарыгар көрдөспүттэрэ+.

9

Капернаумҥа босхоҥу үтүөрдүү

9^1•Иисус оҥочонон муора уҥуор туораан, куоратыгар төннүбүтэ+. 2Онно Киниэхэ хас да киһи тэллэххэ сытар босхоҥ киһини аҕалбыттара. Иисус кинилэр итэҕэллэрин көрөн, ыарыһахха эппитэ: «Эрдий, тоойуом! Аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолла»+.

3Сокуонньуттар истэригэр: «Бу киһи Таҥараны холуннарда!» – дии санаабыттара+.

4Иисус кинилэр тугу санаабыттарын курдат көрөн, эппитэ: «Тоҕо эһиги искитигэр куһаҕаны саныыгытый? 5Ыарыһахха туох диир чэпчэкиний: аньыыҥ-хараҥ бырастыы буолла диир дуу, эбэтэр туран хаамп диэн этэр дуу? 6Ол эрээри эһиги Киһи Уола сиргэ аньыыны-хараны бырастыы гынар кыахтааҕын билэргит туһугар», – инньэ диэн баран ыарыһахха эппитэ: «Туран тэллэххин ылан, дьиэҕэр бар». 7Киһи туран, тэллэҕин ылан, дьиэтигэр барбыта. 8Норуот, маны көрөн сөҕөн[*], киһиэхэ маннык былааһы биэрбит Таҥараны айхаллаабыта.

Матфейы ыҥырыы

9•Иисус салгыы баран иһэн, түһээн хомуйар сиргэ олорор Матфей диэн ааттаах киһини көрөн: «Миигин батыс», – диэн ыҥырбыта. Матфей туран, Иисуһу батыһан барбыта.

10Кини Матфей дьиэтигэр эбиэттии олордоҕуна, түһээн хомуйааччы үгүс дьон уонна атын да аньыылаахтар кэлэн Иисуһу уонна Кини үөрэнээччилэрин кытта аһылыкка сэргэстэһэ олорбуттара. 11Маны көрөн, фарисейдар Кини үөрэнээччилэригэр эппиттэрэ: «Тоҕо эһиги Үөрэтээччигит түһээн хомуйааччылары уонна аньыылаахтары кытта бииргэ аһыырый?»+

12Иисус итини истэн, эппитэ: «Эмчиккэ өлүөр дьон буолбатах, ыарыһахтар наадыйаллар. 13Бараҥҥыт, „Бэлэх-туһах эрэйбэппин, амарах буоларгытыгар баҕарабын“ диэн этии туох суолталааҕын үөрэтэн билиҥ. Мин үтүөлэри буолбакка, аньыылаахтары ыҥыра кэлбитим»+.

Пост туһунан ыйытыы

14•Онтон Киниэхэ Иоанн үөрэнээччилэрэ кэлэн ыйыппыттара: «Биһиги да, фарисейдар да тоҕо үгүстүк постанабытый, оттон Эн үөрэнээччилэриҥ тоҕо постамматтарый?»+

15Иисус эппитэ: «Уруу малааһыныгар ыҥырыллыбыт ыалдьыттар күтүөт баарыгар курутуйаллара сөптөөх дуо? Ол эрээри күтүөт кинилэртэн былдьанар кэмэ кэлиэҕэ, дьэ оччоҕо кинилэр постанар буолуохтара+. 16Ким даҕаны эргэ таҥаһы саҥанан абырахтаабат; оннук абырахтаатахха, эргэрбит таҥас сиритэ баран, өссө улаханнык тырыта барыа. 17Син ол кэриэтэ, саҥа көөнньүбүт арыгыны эргэ симииргэ куппаттар, инньэ гыннахха, симиир хайа баран арыгы тохтуо. Саҥа көөнньүбүт арыгыны саҥа симииргэ куталлар, оччоҕо симиир да бүтүн хаалыа, арыгы да тохтуо суоҕа».

Өлбүт кыыс уонна ыарыһах дьахтар

18•Маны этэ турдаҕына, биир аҕа баһылык кэлэн, Иисус иннигэр сөһүргэстээбитэ: «Кыыһым сибилигин аҕай быһынна. Тиийэн киниэхэ илиигин уурдаргын, оҕом тиллиэ этэ!» 19Иисус туран кинини батыһан барбыта, үөрэнээччилэрэ эмиэ барсыбыттара.

20Аара баран истэҕинэ, биир уон икки сыл устата хаана баран ыалдьыбыт дьахтар, Кинини, кэнниттэн кэлэн, таҥаһын таарыйбыта. 21«Саатар таҥаһын да таарыйдахпына, ыарыыбыттан экчи үтүөрүөм», – дии саныыра кини+. 22Иисус эргиллэн, көрөн баран эппитэ: «Кыыһым, эрдий! Эйигин итэҕэлиҥ быыһаата». Бу кэмтэн дьахтар үтүөрэн хаалбыта+.

23Иисус аҕа баһылык дьиэтигэр киирэн, флейтаҕа оонньооччулары, ытаан-соҥоон аймана сылдьааччылары көрбүтэ. 24«Эһиги барыҥ, кыысчаан өлбөтөх, утуйа сытар», – диэбитэ Кини. Маны истэн, Кинини күлүү гыммыттара+. 25Дьону таһаарбыттарын кэннэ, Иисус хоско киирэн, кыыһы илиититтэн ылбытыгар оҕо туран кэлбитэ+. 26Бу туһунан сурах ол сири бүтүннүүтүн тилийэ көппүтэ.

Хараҕа суохтары уонна тыла суоҕу үтүөрдүү

27Иисус мантан баран эрдэҕинэ, кэнниттэн хараҕа суох икки киһи батыспыттара. Кинилэр: «Иисус, Давид Уола, абыраа биһигини!» – диэн үөгүлэһэ испиттэрэ+.

28Дьиэҕэ киирбитигэр хараҕа суохтар Киниэхэ чугаһаан кэлбиттэрэ. «Эһиги Миигин үтүөрдэр кыахтаах диэн итэҕэйэҕит дуо?» – Иисус кинилэртэн ыйыппыта.

«Итэҕэйэн, Тойоммуот!» – дэспиттэрэ иккиэн.

29Иисус кинилэр харахтарын таарыйан баран: «Итэҕэйэргитинэн буоллун», – диэбитэ+. 30Сонно бу икки киһи көрөр буолан хаалбыттара. «Өйдөөҥ, бу туһунан ким да билиэ суохтаах», – диэн Иисус кытаанахтык сэрэппитэ+. 31Ол эрээри кинилэр тахсаат да, Кини туһунан сураҕы дойдуну биир гына тарҕатан барбыттара+.

32Кинилэр барбыттарын кэннэ, Иисуска абааһы буулаабыт тыла суох киһитин аҕалбыттара. 33Абааһы үүрүллүбүтүгэр тыла суох киһи саҥарар буолбута.

«Израильга урут хаһан да маннык буола илигэ!» – диэн норуот сөхпүтэ-махтайбыта.

34«Суох, Кини абааһылары абааһы тойонуттан ылбыт күүһүнэн үүрэн таһаарар», – диэн фарисейдар утарбыттара+.

Үүнүү өлгөм эрээри, үлэһит аҕыйах

35Иисус бары куораттары, дэриэбинэлэри кэрийэ сылдьан, синагогаларга үөрэтэрэ, Саарыстыба Евангелиетын иһитиннэрэрэ, бары ыарыыттан-сүтүүттэн, кыаммат буолууттан үтүөрдүтэлиирэ. 36Үтүмэн үгүс киһи, маныыһыта суох бараан үөрүн курдук, үрэллэн, сырата-сылбата быстан сылдьарын Кини аһына көрбүтэ+. 37Ол иһин үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Үүнүү өлгөм эрээри, үлэһит аҕыйах, 38онон үүммүт бурдук Тойонуттан, бурдугун быстара, үлэһиттэри ыытарыгар көрдөһүҥ»+.

10

Уон икки Апостолы ыытыы

10^1•Иисус уон икки үөрэнээччитин ыҥыран ылан, дьонтон быртах тыыннары үүрэн таһааралларын, араас ыарыыттан, кыаммат буолууттан үтүөрдэллэрин туһугар, кинилэргэ куһаҕан тыыннары кыайар-хотор былааһы биэрбитэ.

2Уон икки Апостол аата-суола маннык: бастакынан Петр диэн ааттаммыт Симон, кини быраата Андрей, Зеведей уола Иаков уонна кини быраата Иоанн, 3Филипп уонна Варфоломей, Фома уонна түһээн хомуйааччы Матфей, Алфей уола Иаков уонна Фаддей диэн хос ааттаах Леввей[*], 4Симон Кананит[*] итиэннэ Иисуһу таҥнарбыт Иуда Искариот.

5Бу уон икки киһини Иисус маннык ыйан-кэрдэн ыыппыта: «Атын омуктар суолларынан барымаҥ, Самария куоратыгар кииримэҥ, 6туох ханнык иннинэ Израиль норуотун муммут барааннарыгар барыҥ;+
7тиийэҥҥит: „Халлаан Саарыстыбата чугаһаата!“ – диэн иһитиннэриҥ;+
8ыарыһахтары үтүөрдүҥ, өлбүттэри олоххо төнүннэриҥ, араҥ ыарыылаахтары ырааһырдыҥ, дьонтон абааһылары үүртэлээн таһаарыҥ – босхо ылбыккытын босхо биэриҥ+. 9Кыһыл да, үрүҥ да көмүһү, алтаны да кургутугар уктумаҥ, 10суолга матаҕаны да, икки суол уларыттар таҥаһы да, атах таҥаһын да, тайах маһы да ылымаҥ – үлэһит киһи айаҕын булунар+. 11Ханнык да куоракка, дэриэбинэҕэ киирдэххитинэ, онно эһигини түһэрэр үтүө киһини булан, барыаххытыгар диэри, киниэхэ олоруҥ. 12Дьиэҕэ эйэни-или баҕарбытынан киирэр буолуҥ; 13ол дьиэ онуоха сөптөөх буоллаҕына, эйэҕит киниэхэ киириэҕэ, оттон сөбө суох буоллаҕына, эйэҕит бэйэҕитигэр төннүөҕэ. 14Ким эмэ эһигини дьиэтигэр киллэрбэтэҕинэ, этэргитин истибэтэҕинэ, ол дьиэттэн, эбэтэр куораттан тахсан иһэн, атаххыт быылын кытта тэбээн хаалларыҥ+. 15Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Дьүүл Күнүгэр ол куоракка Содомнаах Гоморра сиринээҕэр ордук ыарахан буолуоҕа+.

Кэнэҕэс сойуолааһын

16•Бу Мин эһигини бөрөлөргө барааннары ыытар кэриэтэ ыыталыыбын, онон моҕой курдук муударай, холууп курдук судургу буолуҥ+. 17Дьонтон сэрэниҥ: кинилэр эһигини дьүүлгэ тардыахтара, синагогаларга кырбыахтара, 18Мин туспуттан баһылыктарга, ыраахтааҕыларга тутан илдьиэхтэрэ, оччоҕо эһиги кинилэргэ уонна Таҥараны билбэт омуктарга Миигин туоһулуоххут+. 19Ол сууттуур күннэригэр тугу этэргитин тобула сатаамаҥ: этиэхтээх тылгыт ол түгэҥҥэ эһиэхэ бэриллиэҕэ – 20онно эһиги саҥарыаххыт суоҕа – Аҕаҕыт Тыына эһигини саҥардыаҕа+. 21Убай быраатын, аҕа оҕотун өлөр өлүүгэ анньан биэриэҕэ; оҕолор төрөппүттэрин утары туран, кинилэри өлөртөрүөхтэрэ;+
22Мин аатым туһуттан эһигини бары абааһы көрүөхтэрэ. Ол эрээри тиһэҕэр тиийэ тулуйбут киһи – быыһаныаҕа+. 23Эһигини биир куоракка сойуолаатахтарына, атын куоракка куотаарыҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Израиль куоратын барытын кэрийэн бүтэрэ иликкитинэ, Киһи Уола хайыы-үйэ тиийэн кэлиэҕэ+.

24Үөрэнээччи үөрэтээччититтэн чорбойботун курдук, кулут эмиэ тойонуттан чорбойбот;+
25үөрэнээччи үөрэтээччитин курдук, кулут тойонун курдук буоллахтарына сөп. Бэл дьиэ хаһаайынын „Веельзевул“ диэн ааттыыр буоллахтарына, кини дьиэтээҕилэрин өссө куһаҕаннык ааттыахтара суоҕа дуо+?

Куттанымаҥ

26Ол гынан баран эһиги кинилэртэн куттанымаҥ. Кистэлэҥ арыллыбатаҕа, кистэммит биллибэтэҕэ диэн суох+. 27Мин эһиэхэ хараҥаҕа эппиппин эһиги сырдыкка этэр буолуҥ, кулгааххытыгар сипсийиллибити эһиги дьиэ үрдүттэн биллэрэр буолуҥ. 28Киһи этин-сиинин өлөрөр эрээри, дууһатын өлөрөр кыаҕа суохтартан куттанымаҥ; ол оннугар киһини бүтүннүү – эттэри-сииннэри, дууһалары – гееннаҕа өлөрөр Кыахтаахтан куттанар буолуҥ+. 29Биир бытархай харчыга икки барабыайы атыылаһыахха сөп буолбат дуо? Бэл кинилэртэн хайалара да, Аҕаҕыт көҥүллүөн иннинэ, өлөн түһүө суоҕа; 30оттон эһиги оннооҕор төбөҕүтүгэр төһө баттахтааххыт кытта ааҕыллан турар. 31Онон куттанымаҥ: эһиги барабыайдааҕар быдан күндүгүт+.

32Миигин итэҕэйэрин дьон иннигэр аһаҕастык билиммит киһини Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр билиниэм;+
33Миигиттэн дьон иннигэр аккаастаммыт киһиттэн Мин эмиэ Халлааннааҕы Аҕам иннигэр аккаастаныам+.

34•Эһиги Миигин сиргэ эйэни олохтуу кэлбит дии санаамаҥ: Мин эйэни буолбатах, батаһы аҕалбытым+. 35Мин араара кэлбитим – „уолу аҕатыттан, кыыһы ийэтиттэн, кийиити хотунуттан. 36Киһи өстөөхтөрө – кини бэйэтин дьиэтээҕилэрэ“.

37Аҕатын дуу, ийэтин дуу Миигин таптыырынааҕар ордук таптыыр киһи Миэхэ сөбө суох; уолун дуу, кыыһын дуу Миигин таптыырынааҕар ордук таптыыр киһи Миэхэ сөбө суох; 38ким бэйэтин кириэһин ылан Миигин батыспатах – ол эмиэ Миэхэ сөбө суох+. 39Олоҕун харыстааччы – олоҕун сүтэриэҕэ, оттон Мин туспар олоҕун сүтэрбит киһи – олоҕун булуоҕа+.

Наҕараада туһунан

40Ким эһигини ылынар – ол Миигин ылынар, ким Миигин ылынар – ол Миигин Ыыппыты ылынар+. 41Пророгу пророк аатыгар дьиэтигэр киллэрээччи – пророк ылар наҕараадатын ылыаҕа, Таҥара кырдьыксытын кырдьыксыт аатыгар дьиэтигэр киллэрээччи – кырдьыксыт ылар наҕараадатын ылыаҕа. 42Оттон бу кыралартан биирдэригэр эмэ, кини Мин үөрэнээччим буоларын иһин, биир хончоҕор тымныы ууну утары ууммут киһи, кырдьыгы этэбин, наҕараадатыттан матыа суоҕа»+.

11

Иисус Христос уонна Иоанн Сүрэхтээччи

11^1•Иисус уон икки үөрэнээччитигэр итинник ыйыы-кэрдии биэрэн баран, Таҥара тылын үөрэтэ, иһитиннэрэ чугас эргиннээҕи куораттарынан барбыта.

2-3Иоанн хаайыыга сытан, Христос оҥорор дьайыыларын истэн икки үөрэнээччитин[*] Киниэхэ «Кэлиэхтээх Эн буолаҕын дуу, эбэтэр атыны күүтэбит дуу?» диэн ыйыттара ыыппыта+.

4«Тугу көрбүккүтүн-истибиккитин баран Иоаҥҥа кэпсээҥ, – диэн хоруйдаабыта Иисус. – 5Хараҕа суохтар харахтаналлар, доҕолоҥнор атахтаналлар, араҥ ыарыылаахтар ырааһыраллар, дьүлэйдэр истэр буолаллар, өлбүттэр тиллэллэр, оттон дьадаҥылар Үөрүүлээх Илдьити истэллэр. 6Миигин саарбахтаабат киһи алгыстаах»+.

7Кинилэр барбыттарын кэннэ, Иисус норуокка Иоанн туһунан маннык эппитэ: «Кураайы куйаарга эһиги тоҕо бара сылдьыбыккытый? Тыал хомуһу хамсатарын көрө дуо+? 8Тугу көрө барбыккытый? Мааны таҥаска сууламмыт киһини көрө дуо? Мааны таҥастаахтар дыбарыаска олороллор. 9Дьэ оччоҕо тугу көрө бара сылдьыбыккытый? Пророгу көрөөрү дуо? Соннук, эһиги пророгу көрбүккүт, өссө эһиэхэ этэбин: эһиги пророктааҕар да улаханы көрбүккүт+. 10Суруйууларга кини туһунан маннык этиллибитэ: „Көр бу, Эн иннигэр Мин илдьит киһибин ыытабын, кини Эн барар суолгун солуоҕа“+.

11Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Иоанн Сүрэхтээччиттэн ордук улуу пророк ийэттэн өссө төрүү илик, ол эрээри Халлаан Саарыстыбатыгар саамай кыралара да киниттэн улахан+. 12Иоанн Сүрэхтээччи күннэриттэн билиҥҥэ диэри Халлаан Саарыстыбатын күүстэринэн ылаллар, сыраларын биэрээччилэр онно туруулаһан киирэллэр+. 13Иоанн иннинээҕи Сокуон уонна Пророктар бары Халлаан Саарыстыбатын туһунан өтө көрөн этэллэрэ. 14Онон билиэххитин баҕарар буоллаххытына, кэлиэхтээх Илия кини буолар+. 15Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!+

16-17Бу көлүөнэни кимиэхэ тэҥниэмий? Кинилэр баһаар болуоссатыгар олорон доҕотторун кытта: „Биһиги флейтаҕа оонньообуппутугар – үҥкүүлээбэтэххит, кутурҕан ырыатын ыллаабыппытыгар – ытаабатаххыт“, – дэһэн хаһыытаһар оҕолор курдуктар. 18Иоанн кэлэн аһы да аһаабат, арыгыны да испэт, ону кинилэр: „Абааһыга буулаппыт“, – дииллэр+. 19Киһи Уола кэлэн иһэр да-аһыыр да, ону көрөн: „Көр, бу аһас, иһээччи киһи, түһээн хомуйааччылар, аньыылаахтар доҕордоро“, – дэһэллэр. Ол эрээри Таҥара Муудараһа кырдьыктааҕын оҕолоро бары билиммиттэрэ»+.

Аньыыларын билиммэтэх куораттар тустарынан

20•Онтон Иисус ханнааҕар да ордук элбэх дьиктини оҥорбутун үрдүнэн аньыыларын билиммэтэх куораттар олохтоохторун хомуруйбута: 21«Эйигин сор-муҥ күүтэр, Хоразин! Эйигин сор-муҥ күүтэр, Вифсаида! Эһиэхэ көрдөрүллүбүт дьиктилэр Тирдээх Сидоҥҥа көрдөрүллүбүттэрэ буоллар, ол куораттар олохтоохторо илдьиркэй таҥаһы таҥнан, төбөлөрүгэр күлү куттан, былыр үйэҕэ аньыыларын билиммит буолуо этилэр+. 22Ол иһин эһиэхэ этэбин: Дьүүл Күнүгэр Тирдээх Сидоҥҥа эһигиннээҕэр ордук чэпчэки буолуо+. 23Оттон эн, халлааҥҥа диэри үрдээбит Капернаум, үтүгэн түгэҕэр тиийэ түҥнэстиэҥ. Эйиэхэ көрдөрүллүбүт дьиктилэри Содом көрбүтэ эбитэ буоллар, ол куорат билиҥҥэ диэри баар буолуо этэ. 24Ол иһин этэбин: Дьүүл Күнүгэр эйиэхэ Содом сиринээҕэр ордук ыарахан буолуо».

Кэлиҥ Миэхэ, эрэйи көрбүттэр

25•Итиэннэ Иисус эппитэ: «Аҕаа, сир-халлаан Айыы Тойоно! Маны барытын муударайдартан, өйдөөхтөртөн кистээн баран, кыра оҕолорго арыйбытыҥ иһин, Эйиэхэ айхал этэбин. 26Соннук, Аҕаа, Эн үтүө көҥүлүҥ оннук этэ. 27Мин Аҕам тугу барытын Миэхэ туттарбыта; Аҕатыттан ураты Уолун ким да билбэт, ол курдук эмиэ Уолуттан ураты, уонна Уола арыйыан баҕарбыт дьонуттан ураты, ким да Аҕаны билбэт+.

28Кэлиҥ Миэхэ эрэйи көрбүттэр, ыар сүгэһэргэ баттаппыттар бука бары – Мин эһигини уоскутуом!+
29Мин бурҕалдьыбын ылан кэтиҥ, өһүөмньүтэ суох, көрсүө буоларга Миигиттэн үөрэниҥ: Мин өһүөмньүтэ суохпун, сымнаҕас сүрэхтээхпин, онон эһиги дууһаҕытыгар уоскулаҥы булуоххут. 30Мин кэтэрдэр бурҕалдьым чэпчэки, Мин сүктэрэр сүгэһэрим ыарахана суох»+.

12

Субуота Тойоно

12^1•Биирдэ Иисус субуота күн бурдук ыһыллыбыт сиринэн баран испитэ; үөрэнээччилэрэ аччыктаан, бурдук куоластарын турута тыытан арааран сиэн барбыттара. 2Фарисейдар, ону көрөн, Киниэхэ: «Ол үөрэнээччилэриҥ, Сокуону кэһэн, субуотаҕа тугу гына сылдьалларын көр эрэ!» – диэбиттэрэ+.

3Онуоха Кини эппитэ: «Эһиги Давид ыраахтааҕы арыалдьыттарыныын аччыктаан тугу гыммыттарын, ама, аахпатаххыт дуо? 4Кинилэр Таҥара Дьиэтигэр киирэн, аҕабыыттар эрэ сиир, атын ким да – Давид да, кини аргыстара да – сиэ суохтаах ытык килиэптэрин[*] сиэбиттэрин туһунан+? 5Эбэтэр аҕабыыттар субуота күн Таҥара Дьиэтигэр субуотаны кэһэллэрин үрдүнэн, буруйдамматтарын туһунан эһиги Сокуоҥҥа аахпатаххыт дуу? 6Эһиэхэ этэбин: манна Таҥара Дьиэтинээҕэр ордук улахан баар+. 7„Эһигиттэн бэлэх-туһах эрэйбэппин, амарах буоларгытыгар баҕарабын“ диэн тугун билэргит эбитэ буоллар, эһиги буруйа суохтары буруйдуо суох этигит. 8Киһи Уола субуота да күн тойоно эбээт».

9•Иисус мантан баран синагогаҕа киирбитэ. 10Онно хаппыт илиилээх киһи баара. Иисуһу буруйга тардаары: «Субуотаҕа эмтиири Сокуон көҥүллүүр дуо?» – диэн ыйыппыттара+.

11Иисус эппитэ: «Эһигиттэн хайаҕыт эмэ чороҥ соҕотох барааннааҕа субуота күн умуһахха түстэҕинэ, онтукатын быыһыа суоҕа этэ дуо? 12Оттон киһи бараантан төһөлөөх ордугуй? Онон субуота күн үтүөнү оҥорор көҥүллэнэр»+. 13Итиэннэ били киһиэхэ: «Илиигин уун», – диэбитэ. Киһи уунаатын, сонно илиитэ өлүөр илиитин курдук чөлүгэр түһэн хаалбыта. 14Фарисейдар мантан бараннар, хайдах гынан Кинини өлөрөр туһунан сүбэлэспиттэрэ. Ол эрээри Иисус итини билэн атын сиргэ барбыта.

Таҥара Талыылааҕа

15Кини кэнниттэн элбэх киһи батыһан барбыта. Иисус барыларын үтүөрдэн баран, 16Кини туһунан кэпсииллэрин боппута+. 17-18Бу барыта Исайя пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута: «Бу баар – Мин талан ылбыт Үлэһитим, үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум. Бэйэм Тыыммын Мин Киниэхэ биэриэҕим, оччоҕо Кини бары норуоттарга кырдьыктаах дьүүл буоларын биллэриэҕэ. 19Кини мөккүһэн куолаһын үрдэтиэ суоҕа, Кини саҥатын уулуссаҕа ким да истиэ суоҕа; 20кырдьыгы кыайыыга тиэрдэ илигинэ, эчэйбит оту тосту үктүө суоҕа, симик уоту саба үрүө суоҕа. 21Бары норуот эрэлэ – Кини буолуоҕа!»

Иисус Христос уонна Веельзевул

22•Онтон Киниэхэ абааһы буулаабыт хараҕа, тыла суох киһитин аҕалбыттара. Иисус кинини үтүөрдүбүтүгэр киһи көрөр да, саҥарар да буолбута. 23Ол иһин дьон сөҕөн: «Ама бу Христос[*], Давид Уола буолуо дуо?» – дэһиспиттэрэ+.

24«Суох, Кини Веельзевултан, абааһы тойонуттан, ылбыт күүһүнэн абааһылары үүрэн таһаарар», – диэн фарисейдар утарбыттара+.

25Кинилэр санааларын билэр буолан, Иисус эппитэ: «Хайа да саарыстыба, бэйэтин иһигэр хайдыһыы таҕыстаҕына, иччитэхсийэр, хайа да куорат, хайа да ыал иирээнтэн үрэллэр. 26Сатана сатананы үүрэн таһаарар буоллаҕына, ол аата кини эмиэ икки аҥыы арахсар. Оччоҕо кини саарыстыбата хайдах кыайан тулуһуой? 27Мин абааһылары Веельзевул күүһүнэн үүрэн таһаарар буоллахпына, эһиги дьоҥҥут кинилэри ким күүһүнэн үүрэллэрий? Оччотугар кинилэр эһигини дьүүллүөхтэрэ+. 28Оттон Мин абааһылары Таҥара Тыынын күүһүнэн үүрэр буоллахпына, ол аата Таҥара Саарыстыбата эһиэхэ хайыы-үйэ кэлбит. 29Ким эмэ күүстээх киһи дьиэтигэр киирэн баран, кинини кэлгийбэтэҕинэ, хайдах малын-салын халаан тахсыаҕай? Кинини кэлгийэн эрэ баран, дьиэтин халыаҕа. 30Ким Миигин кытта буолбатах, ол Миигин утарар; ким Миигин кытта хомуйсубат, ол ыһар эрэ+. 31Ол иһин этэбин эһиэхэ: ханнык баҕарар аньыы да, Таҥараны холуннарыы да дьоҥҥо бырастыы гыныллыаҕа, оттон Тыыны холуннарыы бырастыы гыныллыа суоҕа;+
32ким Киһи Уолун утары саҥарбыт – ол бырастыы гыныллыаҕа, оттон ким Сибэтиэй Тыыны холуннарбыт – бу да үйэҕэ, кэлэр да үйэлэргэ бырастыы гыныллыа суоҕа.

33Эһиги маһы үчүгэй диир буоллаххытына, отонун эмиэ үчүгэй диэҥ, маһы куһаҕан диир буоллаххытына, отонун эмиэ куһаҕан диэҥ – мас хайдаҕа отонуттан биллэр+. 34Эриэн үөн ыамалара! Эһиги куһаҕан санаалаах эрээри, хайаан үтүөнү саҥарыаххытый? Сүрэҕиҥ тугунан туолбута уоскунан тахсар эбээт+. 35Үтүө киһи сүрэҕин үтүө баайыттан үтүөнү таһаарар, мөкү киһи мөкү баайыттан мөкүнү таһаарар+. 36Эһиэхэ этэбин: хас биирдии хойгур тыл иһин дьон Дьүүл Күнүгэр эппиэккэ тардыллыахтара+. 37Тоҕо диэтэххэ, эппит тылгынан ырааһырыаҥ, эппит тылгынан дьүүллэниэҥ»+.

Иона пророк бэлиэтэ

38•Онуоха сорох сокуонньуттар уонна фарисейдар Киниэхэ: «Үөрэтээччи! Эн биһиэхэ дьикти бэлиэни көрдөрүөххүн баҕарабыт», – диэбиттэрэ+.

39Иисус эппитэ: «Хара санаалаах, содур көлүөнэ бэлиэни эрэйэр. Ол эрээри кинилэргэ Иона пророк бэлиэтиттэн атын бэлиэ бэриллиэ суоҕа+. 40Иона киит балык иһигэр үс түүннээх күн буолбутун курдук, Киһи Уола эмиэ сир сүрэҕэр үс түүннээх күн буолуоҕа+. 41Ниневия дьоно Дьүүл Күнүгэр бу көлүөнэни кытта бииргэ туран кэлэн, кинини буруйдуохтара: кинилэр Иона ыҥырарын истэн аньыыларын билиммиттэрэ, оттон манна Ионатааҕар улахан баар+. 42Соҕурууҥҥу сарыысса эмиэ, Дьүүл Күнүгэр бу көлүөнэ дьонун кытта бииргэ туран кэлэн, кинилэри буруйдуоҕа: кини Соломон муударай тылын-өһүн истээри, сир уһугуттан кэлэ сылдьыбыта, оттон манна Соломоннааҕар улахан баар.

43•Быртах тыын киһиттэн тахсан баран, уоскулаҥы көрдөөн, кураайы сирдэри кэрийэр эрээри, уоскулаҥы булбат; 44ол иһин: „Тахсан барбыт дьиэбэр төннүүһүбүн“, – диир уонна төннөн кэлэн, онно ким да киирэ илигин, дьиэ ып-ыраастык харбаммытын, хомуллубутун көрөр; 45онон баран бэйэтинээҕэр өссө кырыктаах сэттэ атын тыыны аҕалан, кинилэри кытта бииргэ киирэн онно олохсуйар; дьэ оччоҕо ол киһи уруккутунааҕар өссө ордук иэдэйэр. Бу хара санаалаах көлүөнэҕэ эмиэ оннук буолуоҕа»+.

Иисус Христос Ийэтэ уонна бырааттара

46•Иисус мустубут дьону кытта кэпсэтэ олордоҕуна, Ийэтэ уонна бырааттара[*] кэлэннэр, Кинини кытары кэпсэтиэхтэрин баҕаран, таһырдьа турбуттара+.

47«Ийэҥ уонна бырааттарыҥ кэллилэр, Эйигинниин кэпсэтиэхтэрин баҕаран, таһырдьа тураллар», – диэбитэ ким эрэ.

48«Кимий Мин Ийэм, кимнээҕий Мин бырааттарым? – диэбитэ Кини ол киһиэхэ, 49итиэннэ үөрэнээччилэрин диэки ыйан баран эппитэ: – Мин Ийэм уонна Мин бырааттарым бу бааллар; 50ким Мин Халлааннааҕы Аҕам көҥүлүн толорор – ол Миэхэ быраатым, балтым уонна Ийэм буолар»+.

13

Бурдук ыһааччы туһунан домох

13^1•Ол күн Иисус дьиэттэн тахсан муора кытылыгар киирэн олорбута. 2Үтүмэн үгүс киһи үмүөрүспүтүн иһин, Кини оҥочоҕо киирбитэ, оттон дьон барыта кытылга турбута. 3Иисус кинилэри домоҕунан элбэххэ үөрэппитэ: «Арай биир киһи бурдук ыһа тахсыбыт. 4Бурдугун ыһа сырыттаҕына, сорох сиэмэтэ суолга түспүт, ону көтөрдөр көтөн кэлэн, тоҥсуйан сиэн кэбиспиттэр; 5сороҕо таастаах сиргэ түһэн, буора чараас буолан, сонно тута үүнэн тахсыбыт, ол эрээри 6күн тахсыбытыгар, бөҕө силиһэ суох буолан, иинэн-хатан хаалбыт; 7сорох сиэмэтэ хатыылаах эрбэһин ортотугар түспүт, онон эрбэһин өрө үүнэн тахсан, ону тумнаран кэбиспит; 8оттон атын сиэмэтэ, өҥ сиргэ түһэн, сороҕо сүүс төгүл, сороҕо алта уон, сороҕо отут төгүл өлгөм үүнүүнү биэрбит. 9Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»+

10•Үөрэнээччилэрэ кэлэннэр, Иисустан: «Эн тоҕо кинилэргэ домоҕунан кэпсиигиний?» – диэн ыйыппыттара.

11Иисус эппитэ: «Эһиэхэ Халлаан Саарыстыбатын кистэлэҥнэрин билэр кыах бэриллибитэ, оттон кинилэргэ бэриллибэтэҕэ+. 12Баардаахха – өссө бэриллиэҕэ, оттон туга да суохтан – баара даҕаны былдьаныаҕа+. 13Кинилэр көрөр эрээри көрбөттөр, истэр эрээри истибэттэр да, өйдөөбөттөр да, ол иһин Мин кинилэргэ домоҕунан кэпсиибин. 14Онон Исайя пророк бу дьон туһунан эппитэ туолан эрэр: „Кулгааххытыгар иһиллибити – истиэххит суоҕа, хараххытыгар көстүбүтү – көрүөххүт суоҕа. Бу дьон сүрэҕэ сыа буолбут, 15кулгаахтарынан да истибэттэр, харахтарын да быһа симпиттэр. Оннук буолбатаҕа эбитэ буоллар, харахтарынан көрөн, кулгаахтарынан истэн, сүрэхтэринэн өйдөөн, Миэхэ эргиллиэ этилэр, оччоҕо Мин кинилэри үтүөрдүөм этэ“+.

16Оттон эһиги, хараххыт көрөр, кулгааххыт истэр буолан, алгыстааххыт+. 17Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: үгүс пророктар уонна сибэтиэйдэр эһиги көрөргүтүн көрүөхтэрин баҕарбыттара да, көрбөтөхтөрө, эһиги истэргитин истиэхтэрин баҕарбыттара да, истибэтэхтэрэ+.

18•Аны билигин бурдук ыһааччы туһунан домох суолтатын истиҥ: 19ким эмэ Саарыстыба туһунан истэн баран өйдөөбөт буоллаҕына, киниэхэ хара дьайдаах кэлэн, кини сүрэҕэр ыһыллыбыт сиэмэни уоран илдьэ барар. Ол – суолга ыһыллыбыт сиэмэ. 20Оттон таастаах сиргэ ыһыллыбыт сиэмэ – этиллибит тылы истээт да, үөрүүнэн ылынааччыны көрдөрөр; 21ол эрээри кини иһигэр силиһэ суох буолан өр тулуспат: кыһалҕа кыһарыйдаҕына, эбэтэр сойуолааһын саҕаланнаҕына, сонно тута итэҕэлин сүтэрэн кэбиһэр+. 22Оттон эрбэһин быыһыгар ыһыллыбыт сиэмэ – ол тылы истэр эрээри, күннээҕи олох сүпсүлгэнигэр, баай умсулҕаныгар баһыйтаран, тылы сэҥээрбэт буолан, туһаны аҕалбат дьон+. 23Үтүө буорга ыһыллыбыт сиэмэ – ол этиллибит тылы истэр уонна өйдүүр буолан, өлгөм үүнүүнү биэрэр дьон: ким сүүс, ким алта уон, ким отут төгүл үрдүгү»+.

Сыыс от туһунан домох

24Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Эһиги манныгы санаан көрүҥ: биир киһи бааһынатыгар үчүгэй бурдугу ыспыт. 25Түүн, бары утуйа сыттахтарына, кини өстөөҕө кэлэн сэлиэһинэй быыһыгар сыыс оту ыһан барбыт. 26Бурдук ото быган, астанан эрдэҕинэ, сыыс от эмиэ өрө анньан тахсыбыт.

27Кулуттара тойонноругар кэлэн: „Тойоммуот, эн бааһынаҕар үчүгэй бурдугу ыспытыҥ буолбат дуо? Оччоҕо хантан сыыс от кэллэ?“ – диэбиттэр.

28„Ити өстөөҕүм үлэтэ“, – диэн хоруйдаабыт тойонноро. Кулуттара ыйыппыттар: „Биһиги тиийэммит сыыс оту үргүөхпүтүн баҕараҕын дуо?“

29Кини эппит: „Кэбис, аны сыыс оту үргүүбүт диэн, бурдукпун ылҕаан кэбиһиэххит. 30Бурдук хомуура саҕаланыар диэри, хайатын да тыытымаҥ, бииргэ үүнэн эрдиннэр; оттон бурдук быһар кэм кэллэҕинэ, мин быһааччыларга этэммин, бастаан сыыс оту түүтэхтэтэн, уматарга анаан туспа хомуйтарыаҕым, оттон бурдугу маҥхааһайбар мустарыаҕым“»+.

Хартыыһа сиэмэтин уонна бурдук аһытыытын туһунан домохтор

31•Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Манныгы санаан көрүҥ: бу хартыыһа[*] сиэмэтэ баар, киһи бу сиэмэни ылан оҕуруотун сиригэр олордубут. 32Төһө да хартыыһа сиэмэтэ сиэмэттэн эрэ барытыттан кыратын иһин, үүннэҕинэ, оҕуруот үүнээйилэриттэн барыларыттан улаатан, мас саҕа буолан тахсар, оччоҕо чыычаахтар көтөн кэлэн кини лабааларыгар уйа тутталлар»+.

33Өссө биир домоҕу кинилэргэ кэпсээбитэ: «Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Манныгы санаан көрүҥ: дьахтар биир ытыс доруоһаны ылан үс буут бурдукка куппута – тиэстэтэ бүтүннүүтэ үллэн тахсыбыт»+.

34Маны барытын Кини домоҕунан кэпсээбитэ, норуокка домоҕо суох тугу да эппэтэҕэ. 35Онон пророк: «Мин кинилэри кытта домоҕунан кэпсэтиэҕим, аан дойду айыллыаҕыттан кистэммити арыйыаҕым», – диэн эппитэ туолбута+.

Сыыс от туһунан домох быһаарыыта

36Онтон Иисус дьону ыытан баран, дьиэҕэ киирбитигэр үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн: «Сыыс от туһунан домоҕу биһиэхэ быһааран биэр эрэ», – диэн көрдөспүттэрэ.

37Иисус эппитэ: «Үчүгэй сиэмэни ыһааччы – Киһи Уола. 38Оҕуруот сирэ – аан дойду, үчүгэй сиэмэ – Саарыстыба уолаттара, сыыс от – хара дьайдаах дьоно;+
39сыыс от сиэмэтин ыспыт өстөөх – адьарай. Хомуур кэмэ – үйэ бүтүүтэ, оттон бурдук быһааччылар – Аанньаллар+. 40Онон үйэ бүтүүтүгэр эмиэ сыыс оту хомуйан ылан уокка уматалларын курдук буолуоҕа. 41Киһи Уола Аанньалларын ыытыаҕа, оччоҕо кинилэр дьону аньыыга уккуйааччылары, хара дьайдаахтык быһыыланааччылары барыларын Кини Саарыстыбатыттан хомуйан таһааран,+
42умайа турар оһоххо быраҕыахтара. Онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа+. 43Оттон кырдьыксыт дьон Аҕаларын Саарыстыбатыгар күн курдук сыдьаайа сырдыахтара. Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!+

Көмүллүбүт кылаат уонна күндү чөмчүүк туһунан домохтор

44Халлаан Саарыстыбатын сиргэ көмүллүбүт күндү кылаатынан холобурдаан көрдөрүөххэ сөп. Киһи, оннук кылааты буллаҕына, онтукатын ылан кистээн кэбиһэр, итиэннэ үөрүүтүттэн туох баардааҕын барытын атыылаан баран, ол кылааттаах хонууну атыылаһан ылар.

45Халлаан Саарыстыбатын күндү чөмчүүгү көрдүүр атыыһытынан холобурдаан көрдөрүөххэ эмиэ сөп. 46Кини, биир күндү чөмчүүгү буллаҕына, туох баардааҕын барытын атыылаан, ол чөмчүүгү атыылаһан ылар.

Илим туһунан домох

47Өссө Халлаан Саарыстыбатын муораҕа үтүллэн араас бэйэлээх балыгы туттарбыт илиминэн холобурдуохха сөп+. 48Илими, туоллаҕына, кытылга соһон таһаараллар, уонна олорунан баран, балык үчүгэйин ылан иһиккэ куталлар, куһаҕанын киэр илгэллэр+. 49Бу дойду бүтэр уһугар эмиэ ити курдук буолуоҕа: Аанньаллар кэлэн, хара санаалаахтары кырдьыксыттартан арааран ылан,+
50уотунан уһуурар оһоххо быраҕыахтара, оччоҕо онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа+. 51Эһиги барытын өйдөөтүгүт дуо?» – Иисус ыйыппыта.

«Өйдөөн, Тойоммуот», – дэспиттэрэ үөрэнээччилэрэ.

52«Дьэ онон Халлаан Саарыстыбатын туһунан үөрэтиини ылыммыт ханнык баҕарар сокуонньут кылааттаах ыскылаатыттан саҥаны да, эргэни да таһаарар хаһаайын кэриэтэ буолар», – диэбитэ Иисус.

Чиэстэммэт пророк

53•Бу домохтору кэпсээн баран, Кини атын сиргэ барбыта; 54оҕо сааһа ааспыт куоратыгар кэлэн, синагогаҕа үөрэппитэ. Истибит эрэ барыта сөҕөрө: «Бу хантан маннык муударай өйдөммүтэй, сүдү күүстэммитэй+? 55Болуотунньук уола буолбатах этэ дуо? Ийэтэ Мария диэн ааттаах буолбат дуо, оттон Иаков , Иосий, Симон уонна Иуда Кини бырааттара буолбаттар дуо+? 56Эдьиийдэрэ-балыстара бары манна, биһиги ортобутугар, бааллар буолбаат? Оччоҕуна хантан маны барытын удьуордаата?» 57Онон Кинини итэҕэйбэтэхтэрэ.

Иисус кинилэргэ эппитэ: «Чиэстэммэт пророк диэн суох, арай кинини дойдутугар, дьиэтигэр-уотугар чиэстээбэттэр»+.

58Итэҕэйбэттэрэ бэрдиттэн Кини онно элбэх дьиктини оҥорботоҕо.

14

Иоанн Сүрэхтээччи өлүүтэ

14^1•Ол саҕана Ирод баһылык, Иисус сураҕын истэн, 2чаҕардарыгар: «Ити Иоанн Сүрэхтээччи, – диэбитэ. – Кини өлөн баран тиллибит, ол иһин араас дьиктини оҥорор»+.

3Ирод бу иннинэ быраатын Филипп ойоҕуттан Иродиадаттан сылтаан Иоанны тутан кэлгийтэрэн баран, хаайыыга уктарбыта+. 4Кинини хаайыыга уктарбыт төрүөтэ – Иоанн киниэхэ: «Эн Иродиаданы ылыа суохтааххын», – диирэ этэ. 5Ирод кинини өлөрүөн баҕарбыта гынан баран, норуоттан чаҕыйбыта. Норуот Иоанны пророк диэн итэҕэйэрэ+.

6Ирод төрөөбүт күнүгэр Иродиада кыыһа ыалдьыттар иннилэригэр үҥкүүлээн, кини санаатын улаханнык таппыта; 7ол иһин Ирод кыыска, тугу да көрдөөбүтүн иһин, барытын биэриэх буолан андаҕайбыта+. 8Кыыс ийэтин кигиитинэн киниэхэ: «Иоанн Сүрэхтээччи баһын манна бүлүүдэҕэ ууран миэхэ биэр», – диэбитэ. 9Ыраахтааҕы санааҕа ылларбыта гынан баран, ыалдьыттарын иннилэригэр биэрбит андаҕарын кэһимээри, кыыс баҕатын толороллоругар соруйбута: 10кини хаайыыга киһи ыытан, Иоанны моонньоох баһын быстарбыта. 11Иоанн баһын бүлүүдэҕэ ууран кыыска аҕалан биэрбиттэрин, кыыс ийэтигэр илдьэн биэрбитэ. 12Иоанн үөрэнээччилэрэ кэлэн, кинини ылан харайан баран, бу туһунан Иисуска биллэрбиттэрэ+.

Биэс тыһыынча киһини аһатыы

13•Иисус маны истэн, оҥочоҕо олорон соҕотоҕун иччитэх сиргэ устубута; барбытын билэн, дьон куораттан ыла сатыы батыһан тиийбиттэрэ. 14Иисус кытылга тахсан, элбэх дьон турарын көрөн аһынан, ыарыһахтары үтүөрдүбүтэ.

15Киэһэ буолбутугар, үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн эппиттэрэ: «Манна иччитэх сир, күн да киэһэрдэ, онон дьону дэриэбинэлэргэ ыыталаа, баран аһыыр астарын атыыластыннар».

16Иисус эппитэ: «Кинилэр бараллара наадата суох, эһиги кинилэргэ аһылыкта биэриҥ».

17Үөрэнээччилэрэ: «Манна биһиэхэ баара-суоҕа биэс килиэп уонна икки балык баар», – диэбиттэрэ.

18«Ону манна Миэхэ аҕалыҥ», – диэбитэ Кини. 19Дьону окко олордорго соруйан баран, биэс килиэби уонна икки балыгы ылан, халлааны көрөн туран алҕаабыта, онтон килиэби тоһутан үөрэнээччилэригэр биэрбитэ; үөрэнээччилэрэ ону дьоҥҥо түҥэппиттэрэ. 20Бука бары тото-хана аһаабыттара; ордубут аһы хомуйбуттара уон икки толору тымтай буолбута. 21Оҕону-дьахтары аахпатахха, манна биэс тыһыынча кэриҥэ киһи аһаабыта+.

Уу устун хаамыы

22•Сонно Иисус үөрэнээччилэрин оҥочоҕо олордон баран, Бэйэтэ дьону тарҕатыар диэри, уҥуоргу кытылга туоруулларыгар соруйбута. 23Барыларын ыыталаан баран, соҕотоҕун хайа үрдүгэр үҥэ тахсыбыта; киэһэ буолуута онно Кини соҕотох этэ+. 24Ол кэмҥэ үөрэнээччилэр оҥочолоро муора ортотугар тиийбитэ[*], күүстээх утары тыал түһэн, долгун оҥочону сабыта охсуолаабыта. 25Халлаан суһуктуйуута Иисус кинилэргэ муора устун хааман тиийэн кэлбитэ. 26Кини уу ньуурунан хааман иһэрин көрөн, үөрэнээччилэрэ уолуйаннар: «Сибиэн!» – диэн хаһыытаспыттара+.

27«Уоскуйуҥ, бу Мин, – диэбитэ Иисус хап-сабар. – Куттанымаҥ».

28Петр эппитэ: «Тойонуом! Бу Эн буоллаххына, мин Эйиэхэ уу устун хааман тиийэрбэр соруй».

29«Чэ кэл!» – Иисус ыҥырбыта.

Петр оҥочоттон тахсан, уу устун хааман Иисус диэки барбыта, 30ол эрээри тыал күүһүрбүтүн көрөн куттанан, ууга тимирээри: «Тойонуом, быыһаа!» – диэн хаһыытаабыта.

31Сонно Иисус, илиитин уунан, кинини тутан ылбыта: «Кэмчи итэҕэллээх, тоҕо саарбахтаатыҥ?»+

32Тыыга киирбиттэригэр тыал астан хаалбыта. 33«Дьиҥ чахчы Эн Таҥара Уолаҕын!» – оҥочоҕо олорооччулар бука бары Киниэхэ сүгүрүйбүттэрэ+.

34Уҥуор туораан, Геннисарет сиригэр кэлбиттэрэ+. 35Геннисарет олохтоохторо Иисуһу билэннэр, Кини кэлбит сураҕын чугас эргин сирдэргэ барыларыгар биллэрбиттэрэ; уонна туох баар ыарыһахтарын барыларын Киниэхэ аҕалтаан баран, 36ыарыһахтарга, саатар, таҥаһын тэллэҕин таарыйтарарыгар көрдөспүттэрэ; таҥаһын таарыйбыт дьон үтүөрэн иһэллэрэ.

15

Ыраас уонна кирдээх

15^1•Онтон Иерусалимтан фарисейдар уонна сокуонньуттар кэлэн Киниттэн ыйыппыттара: 2«Тоҕо Эн үөрэнээччилэриҥ өбүгэлэрбит үгэстэрин кэһэллэрий? Аһыахтарын иннинэ илиилэрин суумматтар!»[*]+
3«Оттон эһиги бэйэҕит үгэскит туһуттан Таҥара кэриэһин тоҕо кэһэҕитий? – диэбитэ Иисус. –+
4Таҥара ийэлээх аҕаҕын ытыктаа уонна ийэтин-аҕатын куһаҕаннык саҥарбыт киһи өлүөхтээх диэн эппитэ+. 5Оттон эһиги аҕатыгар, биитэр ийэтигэр эн миигиттэн ылыахтааҕыҥ барыта Таҥараҕа бэлэх бэриллибитэ диэбит киһи 6аҕатын биитэр ийэтин[*] ытыктаамыан да сөп дэһэҕит, онон бэйэҕит үгэскитин тутуһаары, эһиги Таҥара кэриэһин кэһэҕит. 7Сирэй көрбөхтөр! Эһиги тускутунан Исайя олус да сөпкө өтө көрөн эппит:+
8„Бу дьон тылларыгар эрэ Миигин ытыктыыллар, сүрэхтэрэ Миигиттэн ыраах; 9кинилэр Миэхэ сүгүрүйэллэрэ туох да туһата суох: үөрэтэллэрэ барыта – дьон ыйыыта-кэрдиитэ“»+.

10Онтон мустан турар дьону ыҥыран ылан эппитэ: «Өйдөөн истиҥ! 11Киһини, айаҕынан киирбитэ буолбакка, айаҕынан тахсыбыта – ол киртитэр»+.

12Онуоха үөрэнээччилэрэ Киниэхэ кэлэн: «Фарисейдар ити эппиккин истэн, өһүргэммиттэрин билэҕин дуо?» – диэбиттэрэ.

13«Халлааннааҕы Аҕам олордубатах ханнык баҕарар үүнээйитэ төрдүттэн түөрүллүөҕэ, – диэбитэ Иисус. –+
14Кинилэри хаалларыҥ: кинилэр – хараҕа суохтары сирдиир хараҕа суох сирдьиттэр; көрбөтү көрбөт сиэтэр буоллаҕына, иккиэн ииҥҥэ түһүөхтэрэ»+.

15Петр Киниттэн: «Ити домоҕу биһиэхэ быһааран биэр эрэ», – диэн көрдөспүтэ.

16«Эһиги эмиэ кэм да өйдүү иликкит дуу? – диэбитэ Иисус. – 17Киһиэхэ айаҕынан киирбит барыта искэ киирэн баран, таска тахсарын эһиги билбэккит дуо? 18Оттон киһи айаҕыттан тахсар – ол сүрэҕиттэн тахсар буолан, киһини киртитэр+. 19Хара санаа, өлөрсүү, көссүүлэһии, содур быһыы, уоруу, сымыйанан туоһулааһын, Таҥараны холуннарыы – барыта киһи сүрэҕиттэн тахсар+. 20Ити тахсыбыт барыта киһини киртитэр, оттон илиини сууммакка аһааһын киһини киртиппэт».

Хананей дьахтарын итэҕэлэ

21•Иисус мантан Тир уонна Сидон сиригэр барбыта. 22Ол дойдуга олохтоох хананей омук дьахтара Киниэхэ кэлэн: «Тойонуом, Давид Уола, абыраа! – диэн хаһыытаабыта. – Кыыһым абааһыга буулатан, сору көрдө»+.

23Иисус киниэхэ биир да тылы хардарбатаҕа. Үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Ыытан кэбис, биһигини батыһа сылдьан хаһыытыыра бэрт», – диэн көрдөспүттэрэ.

24«Мин Израиль эрэ сүппүт барааннарыгар ыытыллыбытым», – диэбитэ Иисус+.

25Дьахтар Кини иннигэр сөһүргэстээн туран: «Тойонуом, миэхэ көмөлөс!» – диэн ааттаспыта.

26«Оҕолор килиэптэрин ылан, ыттарга быраҕар табыллыбат», – диэбитэ Иисус+.

27«Соҕордук, Тойонуом, – дьахтар сөбүлэспитэ, – ол эрээри, ыттар даҕаны тойотторун остуолуттан түспүт тобоҕу сииллэр эбээт».

28«Оо, эн улуу итэҕэллээх дьахтар эбиккин! – диэбитэ маны истэн Иисус. – Чэ, эн баҕарбытыҥ хоту буоллун». Дьахтар кыыһа сонно үтүөрбүтэ.

Түөрт тыһыынча киһини аһатыы

29•Иисус онтон тахсан Галилея муоратын кыйа барбыта. Хайа үрдүгэр олордоҕуна, 30Киниэхэ киһи бөҕө кэлбитэ; доҕолоҥнору, бодоҥнору, хараҕа, тыла суохтары, уонна да атын ыарыһахтары аҕалтаан Кини иннигэр сытыарбыттара; Иисус бу дьону барытын үтүөрдүбүтэ. 31Тыла суохтар тылламмыттарын, бодоҥнор үтүөрбүттэрин, доҕолоҥнор атахтаммыттарын, хараҕа суохтар харахтаммыттарын көрөн сөрү-сөҕөн, бар дьон Израиль Таҥаратын айхаллаабыттара.

32Онтон Иисус үөрэнээччилэрин ыҥыран ылан эппитэ: «Дьону аһынарым бэрт. Миигин кытта үс күн устата сырыттылар, аһыахтарын туох да астара суох. Аччык ыыталыахпын баҕарбаппын – суолга сэниэлэрэ эстиэ»+.

33Үөрэнээччилэрэ: «Бачча элбэх дьон тотор килиэбэ биһиэхэ иччитэх сиргэ хантан кэлиэҕэй?» – дэспиттэрэ.

34«Эһиги төһө килиэптээххитий?» – Иисус ыйыппыта.

«Сэттэ килиэби кытта аҕыйах кыра балык баар», – диэбиттэрэ.

35Кини дьону сиргэ олордубута. 36Онтон сэттэ килиэби уонна балыгы ылан, Таҥараҕа махтанан баран, тоһуталаан үөрэнээччилэригэр биэрбитэ, үөрэнээччилэрэ ону олорор дьоҥҥо үллэрбиттэрэ. 37Бары тото аһаабыттара; хаалбыт астара сэттэ толору корзина буолбута. 38Манна оҕону-дьахтары таһынан барыта түөрт тыһыынча эр киһи аһаабыта+. 39Онтон дьону ыыталаан баран, Иисус оҥочоҕо олорон, Магдала[*] сиригэр устубута.

16

Дьикти бэлиэни көрдөрөргө модьуйуу

16^1•Фарисейдар уонна саддукейдар кэлэннэр Кинини холоон көрөн, халлаантан дьикти бэлиэтэ көрдөр диэн модьуйбуттара+. 2Иисус эппитэ: «Эһиги киэһэ халлааммыт тэтэрбит, сарсын кураан буолууһу диигит, 3оттон сарсыарда халлааммыт кыыспыт, бүгүн ардыыһы дэһэҕит. Сирэй көрбөхтөр! Халлаан ньуурун көрөн күнү-дьылы кыайан билгэлиир эрээри, кэм-кэрдии бэлиэлэрин билбэккит дуо? 4Хара санаалаах, содур көлүөнэ дьикти бэлиэни эрэйэр, ол гынан баран киниэхэ Иона бэлиэтиттэн атын бэлиэ бэриллиэ суоҕа». Уонна кинилэртэн баран хаалбыта+.

Фарисейдар уонна саддукейдар аһытыылара

5•Үөрэнээччилэрэ уҥуор туоруулларыгар, килиэп ылалларын умнубут этилэр. 6Иисус кинилэргэ эппитэ: «Фарисейдар уонна саддукейдар аһытыыларыттан сэрэнэр буолуҥ»+.

7«Ити килиэппит суоҕун иһин этэр», – диэн үөрэнээччилэрэ ботур-ботур кэпсэппиттэрэ.

8Иисус ону билэн эппитэ: «Кэмчи итэҕэллээхтэр, тоҕо килиэп ылбатахпыт дэһэҕитий+? 9Эһиги кэм да өйдүү иликкит дуо? Биитэр биэс килиэбинэн биэс тыһыынча киһини тоторбуккутун умуннугут дуу? Ордубут килиэпкит хас тымтай буолла этэй+? 10Оттон түөрт тыһыынча киһини сэттэ килиэбинэн тоторбуккутугар, ордубут килиэби хомуйбуккут хас корзина буолбутай+? 11Мин килиэп туһунан эппэппин хайдах өйдөөбөккүтүй? Эһиги фарисейдар уонна саддукейдар аһытыыларыттан сэрэнэр буолуҥ». 12Иисус кинилэри килиэп аһытыытыттан буолбакка, фарисейдар уонна саддукейдар үөрэтиилэриттэн сэрэтэрин кинилэр дьэ онно эрэ өйдөөбүттэрэ.

Петр Иисус Христоһу итэҕэйэрин билинэр

13•Филипп Кесариятын сиригэр-уотугар кэлэн баран Иисус үөрэнээччилэриттэн: «Киһи Уолун дьон ким дииллэрий?» – диэн ыйыппыта.

14«Сорох Иоанн Сүрэхтээччи, сорох Илия, сорох Иеремия биитэр пророктартан биирдэстэрэ диир», – диэн үөрэнээччилэрэ хоруйдаабыттара+.

15«Оттон эһиги Миигин ким диигитий?» – Иисус ыйыппыта.

16«Эн – Христоскун, Тыыннаах Таҥара Уолаҕын», – диэбитэ Симон Петр+.

17Иисус эппитэ: «Эн алгыстаах киһигин, Иона уола Симон! Маны эйиэхэ дьон буолбатах, Халлааҥҥа баар Аҕам арыйбыта+. 18Ол иһин Мин эйиэхэ этэбин: Эн – Петргын[*], онон бу таас үрдүгэр Мин Сиэркэппин туруоруом, оччоҕуна үтүгэн түгэҕин да күүстэрэ кинини хотуохтара суоҕа+. 19Мин эйиэхэ Халлаан Саарыстыбатын күлүүстэрин биэриэҕим: эн сиргэ тугу баайбытыҥ – Халлааҥҥа бааллыаҕа; сиргэ тугу сүөрбүтүҥ – Халлааҥҥа сөллүөҕэ». 20Инньэ диэн баран, Кини Христос буоларын дьоҥҥо кэпсииллэрин кытаанахтык боппута+.

Иисус Христос өлөн баран тиллиэхтээҕин эрдэттэн этэр

21•Бу кэмтэн ыла Иисус Иерусалимҥа барыахтааҕын, аҕа баһылыктартан, архиерейдартан уонна сокуонньуттартан элбэх эрэйи көрүөхтээҕин, онтон Кинини өлөрбүттэрин кэннэ үһүс күнүгэр тиллиэхтээҕин туһунан үөрэнээччилэригэр аһаҕастык кэпсиир буолбута+.

22Петр Кинини ыҥыран ылан: «Бэйэҕин аһын, Тойонуом! – диэн утарардыы эппитэ. – Эн итинник эрэ буолбатыҥ буоллар!»

23Иисус эргиллэн Петрга: «Киэр буол Миигиттэн, сатана! – диэбитэ. – Эн Миигин дэҥ үктэтэ сатыыгын, Таҥара туһун буолбакка, киһи туһун саныыгын»+.

24Онтон үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Ким Миигин батыһыан баҕарар, ол бэйэтиттэн аккаастаннын, уонна кириэһин ылан, Миигин батыстын+. 25Ким олоҕун быыһыан баҕарбыт – олоҕун сүтэриэҕэ, оттон ким олоҕун Мин туспар сүтэрбит – олоҕун булуоҕа+. 26Киһи бүтүн аан дойдуну да баһылаан туран, бэйэтин олоҕор хоромньуну оҥоһуннаҕына, ол баһылаабыта киниэхэ туох туһалаах буолуой? Бэйэтин олоҕун киһи тугунан толуйан ылыаҕай+? 27Киһи Уола Аҕатын килбиэнинэн сырдаан Аанньалларын кытта кэллэҕинэ, хас биирдии киһиэхэ тугу оҥорбутунан көрөн төлүөҕэ+. 28Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу манна турааччылартан сорохторо Киһи Уола Ыраахтааҕы буолан кэлэрин көрө иликтэринэ, өлүөхтэрэ суоҕа»+.

17

Дьүһүн уларыйыы

17^1•Алта хонон баран Иисус Петры, Иаковы уонна кини быраатын Иоанны ылан, үрдүк хайаҕа тахсыбыта+. 2Үөрэнээччилэрин иннилэригэр туран, Кини эмискэ дьүһүнэ уларыйан хаалбыта: сирэйэ күн курдук сандаарбыта, таҥаһа кылбаа маҥан буолбута+. 3Онтон арай көрдөхтөрүнэ, Моисейдаах Илия кэлэн Иисуһу кытта кэпсэтэ тураллара.

4Петр Иисуска эппитэ: «Тойоммуот! Манна сылдьарбыт үчүгэй даҕаны! Эн баҕарар буоллаххына, биһиги манна үс отууну тутуохпут: Эйиэхэ биири, Моисейга биири, Илияҕа эмиэ биири».

5Маны этэн бүтэ илигинэ, эмискэ сандаархай былыт кэлэн кинилэргэ сыдьаайбыта, былыт быыһыттан саҥа дуораһыйбыта: «Бу баар – Мин үтүө көҥүлбүн толорор Тапталлаах Уолум; Кинини истиҥ!»+

6Бу саҥаны истээт, үөрэнээччилэр уолуйан сиргэ умса түспүттэрэ. 7Иисус кэлэн кинилэри таарыйан баран: «Туруҥ, куттанымаҥ!» – диэбитэ. 8Үөрэнээччилэр өндөйөн көрбүттэрэ – аттыларыгар Иисустан ураты атын ким да суох этэ.

9Хайаттан түһэн иһэн, Иисус сэрэтэн эппитэ: «Киһи Уола өлөн баран тиллиэн иннинэ, эһиги манна тугу көрбүккүтүн кимиэхэ да кэпсиир буолаайаҕыт»+.

10Онуоха үөрэнээччилэрэ: «Сокуонньуттар тоҕо бастаан Илия кэлиэхтээх дииллэрий?» – диэн ыйыппыттара.

11«Чахчы, Илия урут кэлэн барытын бэлэмниэхтээҕэ, – диэбитэ Иисус. – 12Ол эрээри эһиэхэ этэбин: Илия хайыы-үйэ кэлбитэ гынан баран, кини кэлбитин билбэтэхтэрэ, онон таптаабыттарынан кинини дьаһайбыттара. Ити курдук Киһи Уола эмиэ кинилэр илиилэригэр түбэһэн, элбэх эрэйи-муҥу көрүөхтээх». 13Маныаха үөрэнээччилэрэ Кини Иоанн Сүрэхтээччи туһунан этэрин дьэ өйдөөбүттэрэ+.

Абааһыга буулаппыт уолу үтүөрдүү

14•Элбэх дьон тоҕуоруһан турар сиригэр төннөн кэлбиттэригэр биир киһи Кини иннигэр кэлэн сөһүргэстии түспүтэ: 15«Тойонуом, уолбун абыраа! Оҕом саҥа ый төрүүрүгэр тартаран сору көрөр, сотору-сотору уокка да түһэр, ууга да ыстанар. 16Үөрэнээччилэргэр аҕалбытым да, кыайан үтүөрпэтилэр».

17«Оо, итэҕэлэ суох, буорту буолбут көлүөнэ! – диэн хоруйдаабыта Иисус. – Хаһааҥҥа диэри эһигинниин сылдьабын? Хаһааҥҥа диэри эһигини тулуйабын? Кинини манна Миэхэ аҕалыҥ».

18Иисус бирикээстиирин кытта, абааһы уолтан тахсан барбыта; уол оҕо сонно үтүөрэн хаалбыта+.

19Онтон Иисус соҕотоҕун хаалбытыгар үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Биһиги тоҕо кыайан үүрбэтэхпитий?» – диэн ыйыппыттара.

20«Итэҕэлгит кэмчи, ол иһин, – диэбитэ Иисус. – Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, өскөтүн эһиги хартыыһа да сиэмэтин саҕа итэҕэллээх туран, бу хайаҕа: „Мантан көһөн онно бар“, – диэтэргит, хайа сонно оннуттан көһүө этэ; оччоҕо эһиэхэ кыаллыбат диэн туох да суох буолуо этэ;+
21оттон абааһы бу бииһин ууһа Таҥараҕа үҥүү уонна пост эрэ күүһүнэн үүрүллэр[*]».

22•Галилеяҕа сылдьан[*] Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Киһи Уолун сотору дьон илиитигэр биэрэн 23өлөртөрүөхтэрэ, ол эрээри үһүс күнүгэр Кини тиллиэҕэ». Үөрэнээччилэрэ улаханнык санаарҕаабыттара+.

Таҥара Дьиэтин тардыыта

24Капернаумҥа кэлбиттэригэр Таҥара Дьиэтин тардыытын[*] хомуйааччылар Петрга кэлэн: «Эһиги Үөрэтээччигит тардыыны төлүүр буолбат дуо?» – диэн ыйыппыттара+.

25«Төлүүр», – диэбитэ Петр.

Дьиэҕэ киирбитигэр Иисус киниттэн урутаан ыйыппыта: «Эн туох дии саныыгын, Симон? Сирдээҕи ыраахтааҕылар түһээни, биитэр тардыыны кимтэн хомуйалларый: бэйэлэрин оҕолоруттан дуу, атыттартан дуу?»

26«Атыттартан», – диэбитэ Петр.

Иисус эппитэ: «Ол аата оҕолоро түһээнтэн босхолоноллор. 27Ити эрээри биһиги кинилэри симитиннэримиэххэ; эн күөгүгүн ылан муораҕа киир, онно бастакы хаптарбыт балыгыҥ айаҕын атыттаххына, биһиги төлөбүрбүтүн толуйар манньыат[*] сылдьар буолуоҕа. Эн ону ылаҥҥын, иккиэммит аатыттан кинилэргэ биэр»+.

18

Халлаан Саарыстыбатыгар саамай улаханнара

18^1•Бу кэмҥэ Киниэхэ үөрэнээччилэрэ кэлэн ыйыппыттара: «Халлаан Саарыстыбатыгар саамай улаханнара кимий?»

2Иисус кыра оҕону ыҥыран ылан, кинилэр иннилэригэр туруорбута: 3«Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, эһиги уларыйан оҕо курдук буолбатаххытына, Халлаан Саарыстыбатыгар киириэххит суоҕа+. 4Ким кыратыйан бу оҕо курдук буолбут, ол Халлаан Саарыстыбатыгар барыларыттан улаханнара буолуоҕа. 5Ким биир маннык оҕону Мин ааппар ылынар, ол Миигин ылынар;+
6оттон ким эмэ бу Миигин итэҕэйэр кыралартан биирдэстэрин эмэ аньыыга уккуйар буоллаҕына, ол киһини, моонньугар суоруна тааһын баайан баран, муораҕа тимирдибиттэрэ киниэхэ быдан ордук буолуо этэ.

7Дьону аньыыга киллэрэр угаайылардаах бу аан дойдуну сор-муҥ күүтэр! Оннук моһоллор хайаан да баар буолуохтара, ол гынан баран сор-муҥ күүтэр ол моһол төрдө буолбут киһини!+
8Өскөтүн илииҥ дуу, атаҕыҥ дуу эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, онтукаҕын быһан ылан киэр бырах: икки илиилээх биитэр икки атахтаах умуллубат уокка быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо аҥаар илиилээх, биитэр аҥаар атахтаах киирбитиҥ эйиэхэ ордук+. 9Өскөтүн хараҕыҥ эйигин аньыыга угуйар буоллаҕына, хараххын оҥон ылан киэр бырах: умайа турар гееннаҕа икки харахтаах быраҕыллыаҥ кэриэтэ, Олоххо аҥаар харахтаах киирбитиҥ эйиэхэ ордук+.

Муммут бараан туһунан домох

10•Көрүҥ эрэ, бу кыралартан кими да сэнээбэт буолуҥ. Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кинилэр Аанньаллара мэҥэ халлааҥҥа Мин Халлааннааҕы Аҕам ыксатыгар сылдьаллар. 11Киһи Уола сүппүтү көрдөөн быыһыы кэлбитэ[*]. 12Эһиги туох дии саныыгытый? Өскөтө ким эмэ сүүс барааннааҕыттан биирэ сүппүт буоллун, оччоҕо кини баар тоҕус уон тоҕус бараанын хайа тэллэҕэр хаалларан баран, ол сүппүт бараанын көрдүү барыа суоҕа этэ дуо? 13Уонна бу сүппүт бараанын буллаҕына, кырдьыгы эһиэхэ этэбин: кини баар тоҕус уон тоҕус барааныттан үөрэринээҕэр, көстүбүт барааныттан өссө ордук үөрүөҕэ. 14Ити курдук эһиги Халлааннааҕы Аҕаҕыт эмиэ бу кыралартан ким да өлүөн-сүтүөн баҕарбат+.

Аньыыны оҥорбут быраатыҥ туһунан

15•Өскөтүн быраатыҥ эйигин утары аньыыны оҥордоҕуна, эн киниэхэ тиийэҥҥин, иккиэйэҕин хаалбыт кэмҥитигэр кинини кытта кэпсэт. Өскөтүн тылгын ылыннаҕына, ол аата эн бырааккын сүтэрбэтэххин;+
16оттон тылгын истибэтэҕинэ, киниэхэ бэйэҕин кытта биир, эбэтэр икки киһини илдьэ тиий, тоҕо диэтэххэ, „ханнык баҕарар дьыала икки, эбэтэр үс туоһулаах буолуохтаах“;+
17онно истибэтэҕинэ, сиэркэпкэ кэпсээ; оттон сиэркэби истибэтэҕинэ, кини эйиэхэ Таҥараны билиммэт дьон эбэтэр түһээн хомуйааччылар кэриэтэ буоллун+. 18Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги сиргэ тугу баайбыккыт – Халлааҥҥа бааллыаҕа, сиргэ тугу сүөрбүккүт – Халлааҥҥа сөллүөҕэ. 19Эһиэхэ өссө төгүл этэбин: өскөтүн эһигиттэн икки киһи бу сир үрдүгэр сүбэнэн тугу эмэ көрдөһөн үҥэр буоллаҕына, Халлааннааҕы Аҕам кинилэргэ тугу көрдөспүттэрин биэриэҕэ+. 20Ханна икки, биитэр үс киһи Мин ааппын ааттаан түмсэр да, онно Мин кинилэр ортолоругар баар буолуом».

Бырастыы гымматах чаҕар туһунан домох

21Онуоха Петр Киниэхэ кэлэн ыйыппыта: «Тойонуом, быраатым миигин утары аньыыны оҥордоҕуна, мин кинини хаста бырастыы гыныахтаахпыный? Сэттэтэ дуо?»+

22Иисус эппитэ: «Суох, эйиэхэ сэттэтэ диэбэппин, сэттэ уон төгүл сэттэтэ диибин. 23Ол эбэтэр Халлаан Саарыстыбатын маннык холобурдуохха сөп. Санаан көрүҥ: арай биирдэ ыраахтааҕы чаҕардарын кытта иэһин аахсыан баҕарбыт. 24Иэһин аахсан барбытыгар киниэхэ хас да мөлүйүөн үрүҥ көмүс манньыат иэскэ киирбит киһини аҕалбыттар. 25Иэстээх киһитэ тугунан да төлүүр кыаҕа суоҕун иһин, иэһин саптараары, тойоно кинини ойохтору-оҕолору, туох баар баайдары-дуоллары атыылыырга дьаһайбыт.

26Чаҕар ыраахтааҕы иннигэр сөһүргэстээн туран: „Тойонуом! Көһүтэ түс, мин эйиэхэ барытын төлүөм“, – диэн ааттаспыт. 27Ыраахтааҕы үлэһитин аһынан ыытан кэбиспит, иэһин бырастыы гыммыт.

28Чаҕар баран иһэн, киниттэн баара-суоҕа сүүс үрүҥ көмүс манньыаты иэс ылбыт киһи иһэрин көрөн, тутан ылан хабарҕатыгар түспүт уонна: „Иэспин төлүү оҕус“, – дии-дии ыкпыт-түүрбүт.

29Киһитэ кини иннигэр сөһүргэстээн туран: „Миигин көһүтэ түс, барытын төнүннэриэҕим“, – диэн ааттаспыт.

30Анарааҥҥыта истиэн да баҕарбатах – хаһан иэһин төлүөр диэри хаайыыга уктарбыт+. 31Атын чаҕардар маны көрөн улаханнык хомойбуттар уонна баран туох буолбутун барытын тойонноругар кэпсээн биэрбиттэр.

32Тойоно кинини ыҥыран ылан эппит: „Оо, хара санаалаах кулут! Көрдөспүтүҥ иһин, мин эйиэхэ иэскин барытын бырастыы гыммытым. 33Мин эйигин аһыммытым курдук, эн эмиэ табаарыскын аһыныахтаах этиҥ буолбат дуо?“ 34Уордайбыт ыраахтааҕы кинини, иэһин барытын төлүөр диэри, муҥнааччыларга биэрбит.

35Онон эһиги бырааттаргытын ис сүрэххититтэн бырастыы гыммат буоллаххытына, Мин Халлааннааҕы Аҕам эһиэхэ эмиэ ситигирдик сыһыаннаһыаҕа»+.

19

Арахсыы туһунан

19^1•Иисус маны кэпсээн баран, Галилеяттан тахсан Иордан уҥуор Иудея сиригэр барбыта; 2онно көй үгүс киһи батыһан барбытын барыларын үтүөрдүбүтэ.

3Фарисейдар кэлэннэр, Кинини үтэн-анньан көрөн ыйыппыттара: «Киһи ойоҕуттан ханнык баҕарар сылтаҕынан арахсарын Сокуон көҥүллүүр дуо?»

4Иисус хоруйдаабыта: «Айыы Таҥара маҥнай дьону айарыгар, эр киһини уонна дьахтары айбыта диэни эһиги аахпатаххыт дуо+? 5Онон „киһи ийэлээх аҕатын хаалларан ойоҕор холбоһуо, оччоҕо иккиэн биир эт-хаан буолуохтара“+. 6Ол аата кинилэр аны икки аҥыы буолбатахтар, биир эт-хаан буолаллар. Онон Таҥара холбообутун киһи араарбатын»+.

7Фарисейдар ыйыппыттара: «Тоҕо оччоҕо Моисей „эр киһи ойоҕуттан арахсарыгар арахсыбытын туоһулуур суругу киниэхэ биэриэхтээх“ диэн соруйбутай?»

8«Моисей, эһиги сүрэххит тыйыһын иһин, ойоххутуттан арахсаргытын көҥүллээбитэ, – диэбитэ Иисус. – Маҥнай оннук буолбатах этэ. 9Оттон Мин эһиэхэ этэбин: киһи, ойоҕо көссүүлэспэтэҕин үрдүнэн, киниттэн арахсан атын дьахтары ылар буоллаҕына – ол аата көссүүлэһэр; оттон арахсыбыт дьахтары ойох ылыы – ол эмиэ көссүүлэһии[*]»+.

10Үөрэнээччилэрэ Киниэхэ эппиттэрэ: «Киһи ойоҕор оннук сыһыаннаһыахтаах буоллаҕына, ыал буолбатаҕа ордук эбит».

11Иисус хоруйдаабыта: «Мин эппиппин киһи эрэ барыта ылынар кыаҕа суох, арай итинник кыах бэриллибит дьоно эрэ ылыныаҕа+. 12Киһи кэргэннэммэт биричиинэтэ араас буолар: сорох төрүөҕүттэн оннук оҥоһуулаах; сорох киһи дьон дьайыытыттан оннук буолар, холобур, аттакылар; ол эрээри, Халлаан Саарыстыбатын туһугар кэргэннэммэт дьон эмиэ бааллар. Маны ылынааччы ылыннын».

Иисус Христос уонна кыра оҕолор

13•Илиитин ууран туран үҥтүн диэн, Киниэхэ оҕолору аҕалбыттарын үөрэнээччилэрэ бопсубуттара.

14Иисус эппитэ: «Оҕолор Миэхэ кэллиннэр, кинилэри мэһэйдээмэҥ. Халлаан Саарыстыбатыгар манныктар киирэллэр эбээт»+. 15Онтон оҕолору алҕаан баран, ол сиртэн барбыта.

Эдэр баай туһунан

16•Биирдэ Киниэхэ биир киһи кэлэн ыйыппыта: «Үтүө Үөрэтээччи![*] Бараммат олоххо тиксэр туһугар мин туох үтүөнү оҥоруохтаахпыный?»+

17«Миигин тоҕо үтүө диэн ыҥыраҕын? – диэбитэ Иисус. – Таҥараттан ураты үтүө атын ким да суох[*]. Бараммат олоххо киириэххин баҕарар буоллаххына, Таҥара кэриэстэрин тутус»+.

18«Ханныктары?» – кэлбит киһи ыйыппыта.

«Өлөрүмэ, көссүүлэһимэ, уорума, сымыйанан туоһулаама, 19ийэлээх аҕаҕын ытыктаа уонна чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа», – диэн хоруйдаабыта Иисус+.

20«Мин итини барытын оҕо сааспыттан[*] тутуһабын ээ, – диэбитэ эдэр киһи. – Оччоҕо Миэхэ өссө тугум итэҕэһий?»+

21Иисус эппитэ: «Эҥкилэ суох буолуоххун баҕарар буоллаххына, бараҥҥын баайгын барытын атыылаан дьадаҥыларга үллэр. Оччоҕо Халлааҥҥа баайдаах буолуоҥ. Онтон кэлэн Миигин батыс»+.

22Эдэр киһи, маны истэн, санаарҕаан тэйэ хаампыта; кини олус баай этэ.

23Иисус үөрэнээччилэригэр эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: баай дьон Халлаан Саарыстыбатыгар киирэллэрэ ыарахан+. 24Өссө этэбин: баай киһи Таҥара Саарыстыбатыгар киирэринээҕэр, тэбиэн иннэ үүтүгэр киирэрэ ордук чэпчэки».

25Үөрэнээччилэрэ маны истэн, бэркиһээн: «Оччоҕо ким кыайан быыһанар кыахтааҕый?» – диэн ыйыппыттара.

26Иисус кинилэр диэки болҕомтолоохтук көрөн баран эппитэ: «Дьоҥҥо ити кыаллыбат, оттон Таҥараҕа туох барыта кыаллар»+.

27Онуоха Петр эппитэ: «Бу биһиги, тугу барытын хаалларан туран, Эйигин батыспыппыт; оччотугар кэлин биһиги туохха тиксиэхпитий?»+

28«Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – Саҥа Үйэҕэ, Киһи Уола килбиэннээх бүрүстүөлүгэр олордоҕуна, эһиги, Миигин батыспыт дьон эмиэ, уон икки бүрүстүөлгэ олороҥҥут, Израиль уон икки көлүөнэтин дьүүллүөххүт+. 29Мин аатым туһугар дьиэлэрин-уоттарын, убайдарын-бырааттарын, аҕастарын-балыстарын, аҕаларын-ийэлэрин, ойохторун[*], оҕолорун, сирдэрин-дойдуларын хаалларбыт дьон сүүс төгүл элбэҕи ылыахтара, бараммат олоххо тиксиэхтэрэ+. 30Ол эрээри, үгүс бастакылар кэнники буолуохтара, оттон кэнникилэр бастакы буолуохтара+.

20

Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох

20^1Халлаан Саарыстыбатын өссө маннык холобурдуохха сөп: биир хаһаайын сарсыарда эрдэ винограднигар үлэһиттэри наймылыы тахсыбыт. 2Хас да киһини кэпсэтэн, күҥҥэ кинилэргэ биирдии динарийы төлүөх буолан, винограднигар үлэлэтэ ыыппыт.

3Онтон, үс чаас саҕана[*] тахсан, баһаарга туох да үлэтэ суох турар дьону көрбүт. 4„Эһиги эмиэ мин виноградникпар баран үлэлээҥ, – диэбит кини. – Хамнаскытын сөбүнэн көрөн төлүөҕүм“. Кинилэр сөбүлэнэн үлэлии барбыттар.

5Хаһаайын алта саҕана уонна тоҕус чаас саҕана[*] тахсан, эмиэ атын үлэһиттэри ыҥыртаабыт. 6Онтон уон биир саҕана[*] тахсан, өссө атыттар кэлэн туралларын көрөн: „Күнү быһа тоҕо тугу да гыммакка манна тураҕыт?“ – диэн ыйыппыт.

7„Биһигини ким да наймыласпата“, – дэспиттэр турар дьон.

„Мин виноградникпар баран үлэлээҥ“, – диэбит хаһаайын.

8Киэһэ буолбутугар, кини үлэһиттэрин салайтарар киһитигэр эппит: „Үлэһиттэри ыҥыртааҥҥын, бүтэһик кэлбиттэртэн саҕалаан, барыларыгар хамнастарын төлөө“.

9Онуоха уон биир чаас саҕана наймыламмыттар кэлэннэр, харчыларын ылбыттар. 10Бастаан кэлбит дьон элбэҕи аахсыахпыт дии санаабыттар да, кинилэр эмиэ биирдии динарийы ылбыттар. 11Хамнастарын ылан баран, кинилэр хаһаайыҥҥа абаран: 12„Ити кэнники кэлбит дьон биир эрэ чаас үлэлээтилэр, оттон биһиги, уһун күнү быһа эрэйдэнэн, өҥүрүк куйааһы тулуйан бараммыт, кинилэри кытта тэҥҥэ ааҕыстыбыт“, – дэспиттэр.

13„Доҕоор, мин эйигин атаҕастаабатым ээ, – диэбит хаһаайын кинилэртэн биирдэстэригэр. – Эн миэхэ биир динарийга үлэлииргэ сөбүлэммитиҥ буолбат дуо? 14Онон бэйэҥ ирээккин ылан бар. Мин ити хойут кэлбит киһиэхэ эмиэ эйиэхэ биэрбитим саҕаны биэриэхпин баҕарабын. 15Харчыбын хайдах гынарым бэйэм көҥүлүм буолбат дуо? Эбэтэр мин үтүөнү оҥорорбун эн ордугургуу көрдүҥ дуу?“

16Ол курдук кэнникилэр бастакы, оттон инникилэр кэнники буолуохтара: ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах[*]»+.

Иисус Христос өлөн баран тиллэрин хатылаан этэр

17•Иерусалимнаан иһэн, Иисус уон икки үөрэнээччитин туспа ыҥыран ылан эппитэ: 18«Дьэ бу биһиги Иерусалимҥа баран иһэбит. Онно Киһи Уолун архиерейдарга уонна сокуонньуттарга туттарыахтара. Кинини өлөрөргө ууран, 19Таҥараны билбэт омуктарга элэк гыннара, таһыйтара уонна кириэскэ тиирдэрэ биэриэхтэрэ. Ол эрээри Кини үһүс күнүгэр тиллиэҕэ»+.

Иаковтаах Иоанн көрдөһүүлэрэ

20•Онтон Зеведей уолаттарын ийэлэрэ, уолаттарыныын тиийэн кэлэн, Киниэхэ сүгүрүйбүтэ; кини тугу эрэ көрдөһүөн баҕарара+.

21«Тугу көрдөһүөххүн баҕараҕыный?» – диэн ыйыппыта Иисус.

Ийэлэрэ эппитэ: «Мин уолаттарым Эн Саарыстыбаҕар – биирдэһэ уҥа өттүгэр, иккиһэ хаҥас өттүгэр – олороллорун көҥүллээ»+.

22«Тугу көрдөһөргүтүн бэйэҕит да билбэккит, – диэбитэ Иисус. – Эһиги Мин иһиэхтээх иһиппиттэн иһэр, Мин сүрэхтэнэр сүрэхтэниибин ааһар кыахтааххыт дуо?»[*] «Кыахтаахпыт», – дэспиттэрэ Зеведей уолаттара+.

23Иисус кинилэргэ эппитэ: «Мин иһэр иһиппиттэн иһиэххит, Мин сүрэхтэниибинэн сүрэхтэниэххит[*], ол гынан баран уҥа-хаҥас өттүбэр ким олорорун Мин быһаарбаппын, ону Аҕам Бэйэтэ кимиэхэ бэлэмнээбитинэн буолуоҕа».

24Маны истибит уон үөрэнээччи ини-биилэргэ абарбыттара. 25Ол эрээри Иисус кинилэри ыҥыран ылан эппитэ: «Таҥараны билбэт омуктарга бас-көс дьонноро баһылыылларын, бу дойду улуулара кинилэргэ тойон буолалларын эһиги билэҕит, 26оттон эһиэхэ оннук буолбатын; төттөрүтүн, ким эһигиттэн улахаҥҥыт буолуон баҕарбыт, ол барыгытыгар чаҕар буоллун,+
27оттон ким бастакыгыт буолуон баҕарбыт, ол эһиэхэ кулут буоллун. 28Киһи Уола Бэйэтигэр туһалатаары кэлбэтэҕэ, Бэйэтэ туһалаары, олоҕун бар дьон туһугар толук уураары, кэлбитэ»+.

Иерихоҥҥа хараҕа суохтары үтүөрдүү

29•Иерихонтан тахсалларыгар кэннилэриттэн дьон халҕаһалыы анньан батыһан барбыттара. 30Онно суол кытыытыгар хараҕа суох икки киһи олороро. Кинилэр Иисус ааһан иһэрин истэн: «Тойоммуот, Давид Уола! Биһигини абыраа!» – диэн үөгүлэспиттэрэ+.

31Дьон «Аргыыйыҥ!» диэн буойбуттарыгар, өссө күүскэ үөгүлээбиттэрэ: «Тойоммуот! Давид Уола! Биһигини абыраа!»

32Иисус тохтоон, кинилэри ыҥыран ылан: «Эһиги Миигиттэн тугу көрдөһүөххүтүн баҕараҕытый?» – диэн ыйыппыта.

33«Тойоммуот! Көрөр буолуохпутун баҕарабыт!» – дэспиттэрэ хараҕа суохтар.

34Иисус аһынан харахтарын таарыйаатын, иккиэн сонно харахтарынан көрөр буолан хаалбыттара уонна суол устун Кинини батыһан барбыттара+.

21

Иерусалимҥа киирии

21^1•Онтон Иерусалимҥа улам чугаһаан, Елеон хайатын тэллэҕэр турар Виффагия диэн дэриэбинэҕэ тиийэн кэлбиттэригэр Иисус икки үөрэнээччитин инники ыыппыта+. 2«Бу утары баар дэриэбинэҕэ киириҥ, – диэбитэ Кини. – Онно баайыллан турар оселу көрүөххүт, аттыгар оҕото турар буолуо. Иккиэннэрин сүөрэн манна Миэхэ аҕалыҥ. 3Ким эмэ туох эмэ диэтэҕинэ, Тойоммут наадыйар диэн хоруйдаарыҥ, оччоҕо биэрэн ыытыахтара».

4-5Бу барыта пророк өтө көрөн эппитэ туоларын туһугар буолбута: «Сион [*] кыыһыгар этиҥ: Бу эн көрсүө-сэмэй Ыраахтааҕыҥ оселу, сэргэстэһэ иһэр ындыы оселун оҕотун, миинэн эйиэхэ кэлэн эрэр»+.

6Үөрэнээччилэрэ баран Иисус соруйбутун барытын толорбуттара. 7Тыһы оселу оҕотун кытта аҕалан, арҕастарыгар таҥастарын устан уурбуттара; Иисус таҥас үрдүгэр олорбута. 8Мустубут хойуу дьон үксэ таҥастарын, оттон сорохторо мас лабааларын быһан ыла-ыла, суол устун тэлгииллэрэ. 9Иисус иннигэр-кэннигэр иһэр дьон халыҥ халҕаһалара: «Осанна Давид Уолугар! Айыы Тойон аатыгар Кэлэн Иһээччи алгыстаах! Осанна мэҥэ халлааҥҥа!» – диэн хаһыытаһаллара+.

10Иисус Иерусалимҥа киирэн иһэрин көрөн, куорат бүттүүнэ долгуйбута. «Бу Кимий?» – диэн бары бэйэ-бэйэлэриттэн ыйыталаһаллара.

11«Галилея Назаретыттан төрүттээх Пророк Иисус!» – диэн мустубут дьон хоруйдууллара+.

Иисус Христос Таҥара Дьиэтигэр

12•Иисус Таҥара Дьиэтигэр кэлэн, атыыһыттары да, атыылаһааччылары да барыларын үүртэлээн таһаартаабыта, харчы уларытааччылар остуолларын, холууп атыылааччылар ыскаамыйаларын түҥнэритэ анньыталаабыта. Итиэннэ кинилэргэ эппитэ:+
13«„Мин Дьиэм үҥэр дьиэ буолуо“ диэн суруллубута, ону эһиги ороспуойдар ордуулара оҥорбуккут».

14Таҥара Дьиэтигэр сырыттаҕына, Киниэхэ хараҕа суохтар, доҕолоҥнор кэлбиттэрин Иисус барыларын үтүөрдүбүтэ. 15Архиерейдар уонна сокуонньуттар, Кини оҥорор дьикти дьайыыларын көрөн, итиэннэ оҕолор Таҥара Дьиэтин иһигэр: «Давид Уолугар осанна!» – диэн хаһыытыылларын истэн, абаран эппиттэрэ:+
16«Ити тугу дииллэрин Эн истэҕин дуо?»

«Истэбин, – диэбитэ Иисус. – „Кыракый оҕолор, эмиийдээх оҕолор уостарынан Эн айхал тылларын этиттиҥ“ диэн суруллубутун эһиги, ама, аахпатаххыт дуо?»+
17Уонна кинилэртэн араҕан куораттан тахсан, Вифанияҕа тиийэн хоммута+.

Смоковница куура хатыыта

18•Сарсыарда эрдэ, куоракка төннөн иһэн, Иисус аччыктаан кэлбитэ+. 19Суол кытыытыгар биир смоковница үүнэн турарын көрөн, тиийэн отон көрдөөн баран, сэбирдэҕиттэн атыны тугу да булбакка: «Аны үйэҥ тухары астаныма!» – диэбитэ. Сонно смоковница куура хатан хаалбыта+.

20Үөрэнээччилэрэ маны көрөн бэркиһээн: «Бу смоковница хайдах маннык түргэнник хатан хаалла?» – диэн ыйыппыттара.

21«Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэбитэ Иисус, – эһиги саарбахтаабакка итэҕэйэр буоллаххытына, бу смоковницаны хатарыахтааҕар буолуох, оннооҕор ити хайаны: „Өрө көтөҕүллэн тахсан муораҕа түс“, – диэтэххитинэ, ону толоруо этэ+. 22Ол курдук эһиги, итэҕэйэн туран көрдөстөххүтүнэ, көрдөспүккүтүн барытын ылыаххыт»+.

Иисус Христос быраабын ыйытыы

23•Онтон Таҥара Дьиэтигэр киирэн үөрэтэ турдаҕына, Киниэхэ архиерейдар уонна норуот аҕа баһылыктара кэлэн эппиттэрэ: «Эн ханнык быраапкынан итинник быһыыланаҕын[*]? Эйиэхэ итинник быраабы ким биэрбитэй?»+

24Иисус эппитэ: «Мин эмиэ эһигиттэн биири ыйытыам этэ. Онно хоруйдаатаххытына, Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыланарбын эһиэхэ этиэм. 25Иоанн сүрэхтээһинэ хантан көҥүллээх этэй: Таҥараттан дуу, дьонтон дуу?»

Кинилэр бэйэлэрин икки ардыларыгар сүбэлэспиттэрэ: «Таҥараттан диэтэхпитинэ, оччоҕо тоҕо кинини итэҕэйбэтэххитий диэҕэ+. 26Оттон дьонтон диэхпитин – аны норуот кутталлаах: кинилэр бары Иоанны пророк дииллэр»+. 27Онон: «Билбэппит», – диэн хоруйдаабыттара.

Иисус эппитэ: «Оччоҕо Мин эмиэ ханнык бырааппынан итинник быһыыланарбын эһиэхэ эппэппин».

Икки уол туһунан домох

28«Оттон маны эһиги туох диигитий? Биир киһи икки уоллаах эбит. Биирдэ кини бастакы уолугар кэлэн: „Тоойуом, бүгүн виноградниккар баран үлэлээ эрэ“, – диэбит. 29Уола: „Барбаппын“, – диэбит эрээри, бэрт сотору кэмсинэн, үлэлии барбыт. 30Аҕалара, иккис уолугар кэлэн, эмиэ итинник эппит. Бу уола: „Сөп, бардым, тойонум“, – диэбит эрээри, үлэлии барбатах. 31Кинилэртэн хайалара аҕатын көҥүлүн толорбутуй?»

«Бастакыта», – диэн хоруйдаабыттара.

«Кырдьыгы этэбин, – диэбитэ Иисус, – түһээн хомуйааччылар уонна содур дьахталлар эһиги иннигитигэр Таҥара Саарыстыбатыгар киирэн эрэллэр. 32Иоанн эһиэхэ кырдьык суолун ыйаары кэлбитэ, ону эһиги итэҕэйбэтэххит, оттон түһээн хомуйааччылар уонна содур дьахталлар итэҕэйбиттэрэ. Эһиги ону көрөн да бараҥҥыт, кэмсинэн, кинини итэҕэйбэтэххит+.

Виноградник үлэһиттэрин туһунан домох

33•Аны маннык домоҕу истиҥ. Биир дьиэлээх хаһаайын виноградник олордубут; онтун эргиччи күрүөлээн баран, иһигэр сүмэһин сүүрдэр тэриллээх оҥкучах хаспыт, харабыл башнятын туппут уонна барытын үлэһиттэргэ туттаран баран, бэйэтэ ыраах айаҥҥа аттаммыт+. 34Виноград хомуллар кэмэ кэлбитигэр, отонуттан ыллара, виноградник үлэһиттэригэр кулуттарын ыыппыт.

35Ол эрээри үлэһиттэр, кини кулуттарын тутан ылан, сорохторун сынньыбыттар, сорохторун тааһынан илдьи тамнаабыттар, оттон сорохторун өлөртөөн кэбиспиттэр+. 36Иккис сырыыга хаһаайын уруккуттан өссө элбэх атын кулуттары ыыппыт; ол кулуттар тиийбиттэригэр анарааҥҥылар эмиэ соннук быһыыламмыттар. 37Тиһэҕэр кини: „Уолбун ытыктыахтара“, – диэн уолун ыыппыт+.

38Виноградник үлэһиттэрэ уолун көрөн: „Нэһилиэнньик иһэр! Кинини өлөрүөҕүҥ, оччоҕо нэһилиэстибэтин биһиги ылыахпыт“, – диэн киксибиттэр+. 39Итиэннэ тутан ылан виноградник тас өттүгэр таһааран, өлөрбүттэр+.

40Виноградник хаһаайына эргиллэн кэллэҕинэ, ити үлэһиттэри хайдах гыныан сөбүй?»

41Кинилэр эппиттэрэ: «Кырыктаах дьону кырыктаахтык өлөртүөҕэ, оттон винограднигын отону кэмигэр туттарар атын кулуттарыгар биэриэҕэ»+.

42Иисус эппитэ: «„Тутааччылар бырахпыт таастара муннук тутаах тааһа буолла. Бу – Айыы Тойон оҥоһуута, биһиги маны көрө сөҕөбүт“ диэн Суруйууларга этиллибитин эһиги аахпатаххыт дуо+? 43Ол иһин Мин эһиэхэ этэбин: Таҥара Саарыстыбата эһигиттэн былдьанан, туһаны аҕалар атын дьоҥҥо бэриллиэҕэ. 44Бу таастан иҥнэн охтубут киһи илдьи түһэн өлүөҕэ, оттон бу таас түспүт киһитэ хам баттатан өлүөҕэ»[*].

45Архиерейдар уонна фарисейдар Иисус кэпсиир домохторун истэн баран, бу кинилэр тустарынан этиллибитин өйдөөбүттэрэ. 46Иисуһу тутан ылыахтарын баҕарбыттара эрээри, норуоттан чаҕыйбыттара. Норуот Кинини Пророк дии саныыра+.

22

Уруу малааһынын туһунан домох

22^1•Иисус кинилэргэ өссө маннык домоҕу кэпсээбитэ:+
2«Халлаан Саарыстыбатын тугунан холобурдаан көрдөрүөххэ сөбүй? Эһиги манныгы санаан көрүҥ: биир ыраахтааҕы, уола ыал буолар малааһынын бэлэмнээн баран,+
3ыҥырбыт дьонун хомуйтара, кулуттарын ыыппыт. Ыҥырыылаахтар буоллахтарына кэлиэхтэрин баҕарбатахтар. 4Онтон аны атын кулуттарын ыытан ыҥырыллыбыттарга илдьиттээбит: „Аһылыгым тардыллан турар. Оҕустарбын, эмис идэһэлэрбин хайыы-үйэ өлөртөөтүм, онон барыта бэлэм. Малааһыҥҥа кэлиҥ“.

5Кинилэр ону аахайбакка, ким сыһыыга үлэлии, ким атыытын атыылыы баран хаалбыттар. 6Сорохторо кини ыыппыт кулуттарын тутан ылан, атаҕастаан баран өлөртөөбүттэр+. 7Ыраахтааҕы ону истэн уордайан, сэриилэрин ыыппыт – өлөрүөхсүттэри имири эстэрэн баран, куораттарын уоттатан кэбиспит+.

8Онтон кулуттарыгар эппит: „Уруу малааһына бэлэмин бэлэм эрээри, ити ыҥырбыт дьонум сөбө суох дьон эбиттэр+. 9Онон суоллар быһа охсуһууларыгар тиийэн, ким да буоллун, көрсүбүккүтүн барытын аҥаар кырыытыттан малааһыҥҥа ыҥыртаан иһиҥ“. 10Кулуттар уулуссаҕа тахсан көрсүбүт дьоннорун – үтүө буоллун, мөкү буоллун – барыларын хомуйан аҕалбыттар. Малааһын буолар саалата тобус-толору ыалдьыт буолбут.

11Ыраахтааҕы ыалдьыттарын көрө киирбитэ – арай биир бырааһынньыктыы таҥныбатах киһи кэлэн олорор эбит. 12„Доҕоор, – диэбит ыраахтааҕы, – бу хайдах эн манна бырааһынньыктыыр таҥаһа суох киирдиҥ?“ Анарааҥҥыта саҥарбатах.

13Ыраахтааҕы чаҕардарыгар эппит: „Ылыҥ, ити киһини, илиитин-атаҕын кэлгийэн баран, ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллэр им балай хараҥатыгар быраҕыҥ“+.

14Тоҕо диэтэххэ, ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах».

Ыраахтааҕыга төлөнөр түһээн

15•Фарисейдар баран хайдах гынан Иисуһу тылыттан иҥиннэрэр туһунан сүбэлэспиттэрэ+. 16Ол кэннэ Киниэхэ бэйэлэрин үөрэнээччилэрин кытта иродианнары[*] ыыппыттара. «Үөрэтээччи! – диэбиттэрэ ол кэлбит дьон. – Эн көнөҕүн биһиги билэбит. Эн кимтэн да куттаммат, кимиэхэ да бэрт буола сатаабат буолаҥҥын, дьиҥ чахчы Таҥара суолугар үөрэтэҕин+. 17Онон биһиэхэ эт эрэ, хайдах дии саныыгыный: Рим ыраахтааҕытыгар түһээни төлүүр сөп дуу, төлөөбөт сөп дуу?»+

18Иисус кинилэр оҕуруктаах санааларын билэн эппитэ: «Сирэй көрбөхтөр, тоҕо Миигин үтэн-анньан көрөҕүт+? 19Түһээни төлүүр манньыаккытын Миэхэ көрдөрүҥ». Динарий аҕалан биэрбиттэрэ. 20«Бу ким мөссүөнэй, ким аатай?» – Иисус ыйыппыта.

21«Ыраахтааҕы киэнэ», – дэспиттэрэ.

«Оннук буоллаҕына, ыраахтааҕы киэнин ыраахтааҕыга, Таҥара киэнин Таҥараҕа биэриҥ», – диэбитэ Иисус+.

22Кинилэр маны истэ сөҕөн, Иисуһу хаалларан баран хаалбыттара.

Өлбүттэр тиллиилэрин туһунан ыйытыы

23•Ол күн Киниэхэ өлбүттэр тиллэллэрин билиммэт саддукейдар кэлбиттэрэ. Кинилэр маннык ыйытыылаахтара:+
24«Үөрэтээччи! Моисей: „Оҕото суох сылдьан өлбүт киһи быраата, убайын ойоҕун ылан, кини ууһун салҕаатын“, – диэн эппитэ+. 25Биһиэхэ сэттэ бырааттыылар бааллара: улаханнара ойох ылан баран, оҕото суох сылдьан өлбүтэ, онон огдооботун кини быраата ылбыта. 26Иккис да, үһүс да быраат сэттискэ тиийэ – бука бары оннук дьылҕаламмыттара. 27Саамай кэлин дьахтар өлбүтэ. 28Ол аата сэттиэн тилиннэхтэринэ, дьахтар хайаларын ойоҕо буоларый? Кинини бары ыла сылдьыбыттара эбээт».

29Иисус эппитэ: «Эһиги Суруйуулары да, Таҥара күүһүн да билбэт буолаҥҥыт, мунаҕыт. 30Таҥара өлбүттэри тилиннэрдэҕинэ, кинилэр аны ойох ылбаттар, эргэ барбаттар, Халлааҥҥа баар Таҥара Аанньалларын курдук буолаллар[*]. 31Оттон өлбүттэр тиллиилэрин туһунан Таҥара эһиэхэ тугу эппитин эһиги аахпатаххыт дуо? 32„Мин Авраам Таҥарата, Исаак Таҥарата уонна Иаков [*] Таҥарата буолабын“ диэбэтэҕэ дуо? Таҥара өлбүттэр Таҥаралара буолбатах, тыыннаахтар Таҥаралара»+.

33Кини үөрэтэрин норуот сөҕө истибитэ.

Кэриэстэртэн саамай суолталаахтара

34•Иисус саддукейдары саҥата суох ыыппытын истэн, фарисейдар бары бииргэ мустубуттара. 35Биирдэстэрэ, сокуонньут, Кинини тургутан көрөөрү: 36«Үөрэтээччи! Сокуон кэриэстэриттэн хайалара саамай суолталааҕый?» – диэн ыйыппыта.

37«„Айыы Тойон Таҥараҕын ис сүрэххиттэн, ис дууһаҕыттан, туох баар өйгүнэн-санааҕынан барытынан таптаа“, – диэбитэ Иисус. – 38Бу баар кэриэстэртэн саамай бастакылара уонна суолталаахтара. 39Иккис эмиэ итиниэхэ холоонноох: „Чугастааҕыгын, бэйэҕин таптыырыҥ курдук, таптаа“+. 40Сокуон уонна Пророктар бары бу икки кэриэскэ тирэҕирэллэр»+.

Христос ким Уолай?

41•Фарисейдар мустубуттарыгар Иисус ыйыппыта: 42«Эһиги Христос туһунан туох дии саныыгыт? Кини ким Уолай?»

«Давид Уола», – диэн хоруйдаабыттара+.

43«Оччоҕо, – диэбитэ Иисус кинилэргэ, – Давид Таҥара Тыынынан салайтаран, тоҕо Кинини Тойонум диэн ааттыырый? 44Кини: „Айыы Тойон мин Тойоммор өстөөхтөргүн үктэл оҥостон олорор гына Эйиэхэ самнаран биэриэхпэр диэри, Мин уҥа өттүбэр олор диэбитэ“, – диир+. 45Давид Кинини Тойонум диэн ааттыыр буоллаҕына, оччоҕо Кини хайдах Давид Уола буоларый?» 46Бу ыйытыыга ким даҕаны кыайан хоруйдаабатаҕа; онон бу күнтэн ылата ким да санаата буолан, Киниттэн тугу да ыйыппатаҕа+.

23

Кэнэҕэс ситиэхтээх сэт-сэлээн туһунан

23^1•Онтон Иисус норуокка уонна Бэйэтин үөрэнээччилэригэр туһаайан эппитэ: 2«Моисей олбоҕор сокуонньуттар уонна фарисейдар олорбуттар. 3Кинилэр эһиэхэ тугу тутуһуҥ диэн соруйалларын эһиги барытын тутуһан, толорон иһиҥ, ол эрээри, тугу гыналларын батыһымаҥ. Кинилэр үөрэтэллэр эрээри, тугу үөрэтэллэрин толорботтор;+
4бииртэн-биир ыарахан, сүгэргэ табыгаһа суох сүгэһэри баайан, дьон санныгар сүктэрэллэр, бэйэлэрэ буоллаҕына ону тарбахтарын да төбөтүнэн таарыйан көрбөттөр. 5Тугу эмэ гынар да буоллахтарына, ону барытын дьон көрөрүгэр эрэ оҥороллор; ол иһин сүүстэригэр, илиилэригэр бааныылара[*] улам кэтирээн, таҥастарын бытырыыһа атыттардааҕар уһаан иһэр;+
6ыҥырыылаах аһылыктарга өттүгэстээн сытары, синагогаларга бастыҥ олбоххо олорору,+
7болуоссаттарга эҕэрдэлэтэри, дьоҥҥо „Равви! Равви!“ диэн ыҥыртарары кинилэр таптыыллар. 8Оттон эһиги бэйэҕитин „Равви“ дэтимэҥ, эһиэхэ биир эрэ Үөрэтээччилээххит – Христос[*], эһиги буоллаҕына бары бырааттыылар буолаҕыт;+
9итиэннэ кими даҕаны бу сиргэ аҕабыт диэмэҥ: эһиги халлааҥҥа баар биир Аҕалааххыт;+
10уонна бэйэҕитин уһуйааччы дэтимэҥ: эһигини Уһуйааччы биир эрэ – Христос. 11Эһигиттэн ордук улахаҥҥыт эһиэхэ чаҕар буоллун,+
12тоҕо диэтэххэ, ким бэйэтин үрдүктүк туттар, ол намтыаҕа, оттон ким бэйэтин намтатынар, ол үрдүөҕэ+.

13Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги дьонтон Халлаан Саарыстыбатын хам хатыыгыт: бэйэҕит да онно киирбэккит, киириэн баҕалаах да дьону киллэрбэккит+.

14Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги огдооболор дьиэлэрин хорон сиигит, дьон көрөрүгэр өр үҥэҕит, ол иһин эһиги соччонон улахан буруйга тардыллыаххыт[*].

15Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги саатар биир эмэ киһини итэҕэлгэ тардыахпыт этэ диэн сири сиксигинэн, муораны улаҕатынан сылдьаҕыт, уонна ол соруккутун ситистэххитинэ, кинини бэйэҕитинээҕэр икки төгүл гееннаҕа сөптөөх киһи гына уһуйан таһаараҕыт.

16Сор-муҥ эһигини күүтэр, хараҕа суох сирдьиттэр! Эһиги ким Таҥара Дьиэтинэн андаҕайбыт – ол андаҕара суолтата суох, оттон ким Таҥара Дьиэтин кыһыл көмүһүнэн андаҕайбыт – ол хайаан да тылыгар турдаҕына табыллар диигит+. 17Ньүдьү-балайдар! Хайата ордук суолталааҕый: кыһыл көмүс дуу, биитэр кыһыл көмүһү сибэтии гынар Таҥара Дьиэтэ дуу+? 18Өссө ким сиэртибэнньигинэн андаҕайбыт – ол андаҕара суолтата суох, оттон ким сиэртибэнньиккэ ууруллубут бэлэҕинэн андаҕайбыт – ол хайаан да тылыгар турдаҕына табыллар диигит. 19Ньүдьү-балайдар! Хайата ордук суолталааҕый: бэлэх дуу, бэлэҕи сибэтии гынар сиэртибэнньик дуу+? 20Ким бэлэх ууруллар сиэртибэнньигинэн андаҕайар, ол онно ууруллубутунан барытынан андаҕайар; 21ким Таҥара Дьиэтинэн андаҕайар, ол Таҥара Дьиэтинэн уонна онно Олорооччунан андаҕайар;+
22ким халлаанынан андаҕайар, ол Таҥара бүрүстүөлүнэн уонна бүрүстүөлгэ Олорооччунан андаҕайар.

23Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги Таҥараҕа мята, укроп, тмин үүнүүлэриттэн уон гыммыт биирин биэрэҕит, оттон Сокуон тыын суолталааҕын – кырдьыктаах дьүүлү, амарах буолууну уонна итэҕэли – таһыччы умнубуккут. Биирин толоро сылдьаҥҥыт, атынын эмиэ умнуо суохтаах этигит+. 24Хараҕа суох сирдьиттэр, эһиги бырдаҕын сиидэлээн бараҥҥыт, тэбиэнин мэҥиэстэҕит!

25Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги иһиккит-хомуоскут таһын ыраастыыгыт гынан баран, иһигэр тобус-толору гына дьонтон халаабыт, албыннаан-түөкэйдээн ылбыт аскыт симиллэ сылдьар. 26Хараҕа суох фарисей! Бастаан иһитиҥ иһин ыраастаа, оччоҕо таһа да ырааһырыа.

27Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги тас көстүүлэрэ тупсаҕай эрээри, истэрэ толору киһи уҥуоҕа, сытыйбыт өлүк буолбут кырааскалаах хоруоптар курдуккут+. 28Тас көрүҥҥүтүнэн көнө дьон курдук көстөҕүт, искит буоллаҕына тобус-толору кубулҕат санаа, быртах быһыы буолбут.

29Сор-муҥ эһигини күүтэр, сокуонньуттар уонна фарисейдар! Сирэй көрбөхтөр! Эһиги пророктарга гробницалары тутаҕыт, кырдьыксыттар уҥуохтарын өйдөбүнньүк таастарынан киэргэтэҕит, 30итиэннэ: „Өбүгэлэрбит кэмнэригэр олорбуппут эбитэ буоллар, пророктар хааннарын тоҕууга куомуннаһыа суох этибит“, – диигит+. 31Инньэ гынан эһиги пророктары өлөртөөбүт дьон ыччата буоларгытын бэйэҕитинэн туоһулуугут. 32Чэ, кытаатыҥ, аҕаларгыт буруйдарын ситэрэн биэриҥ! 33Моҕойдор, эриэн үөн ыамалара! Гееннаҕа буруйданартан эһиги хайдах куотуоххутуй+? 34Истиҥ! Мин эһиэхэ пророктары, муударай өйдөөхтөрү, үөрэтээччилэри ыыталыыбын; кинилэри сорохторун эһиги өлөртүөххүт, кириэскэ тиириэххит, сорохторун синагогаларга кырбыаххыт, куораттан куоракка үүрүөххүт+. 35Туох да буруйа суох Авель хааныттан саҕалаан, Таҥара Дьиэтин уонна сиэртибэнньик икки ардыгар өлөрбүт киһигит Варахий уола Захария хааныгар тиийэ, – туох баар кырдьыксыт дьон сир үрдүгэр тохтубут хаана барыта эһигиттэн ирдэниллиэҕэ+. 36Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: ити барытын сэтэ-сэлээнэ бу көлүөнэҕэ кэлиэҕэ.

37•Оо, пророктары өлөртүүр, Таҥара эйиэхэ ыыппыт дьонун тааһынан тамныыр Иерусалим, Иерусалим! Хас төгүл Мин эн оҕолоргун, көтөр бэйэтин оҕолорун кынатын анныгар мунньарын курдук, мунньуохпун баҕарбыппыный, оттон эн ону баҕарбатаҕыҥ!+
38Дьэ ол иһин „Дьиэҕит иччитэх хаалларыллар“. 39Мин эһиэхэ этэбин: „Айыы Тойон аатынан Кэлэн Иһээччи алгыстаах!“ дии иликкитинэ, эһиги Миигин көрүөххүт суоҕа»+.

24

Бүтэр уһук бэлиэлэрэ

24^1•Иисус Таҥара Дьиэтиттэн баран эрдэҕинэ, бу Дьиэ тутууларын Киниэхэ көрдөрөөрү, үөрэнээччилэрэ тиийэн кэлбиттэрэ. 2Иисус кинилэргэ эппитэ: «Бу маны барытын көрөҕүт дуо? Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: манна таастан таас орпокко, барыта урусхалланыаҕа»+.

3Иисус Елеон хайатыгар соҕотоҕун олордоҕуна, үөрэнээччилэрэ Киниэхэ бэйэлэрэ эрэ тиийэн кэлбиттэрэ: «Ити хаһан буоларын биһиэхэ этиэҥ дуо? Эн кэлэргин итиэннэ бу дойду бүтэр уһуга кэлбитин биһиги туох бэлиэни көрөн билэбит?»

4Иисус эппитэ: «Эһиги, кимиэхэ да албыннаппат курдук, сэрэхтээх буолуҥ+. 5Элбэх киһи Мин ааппынан ааттанан кэлэн „мин Христоспун“ диэн үгүс дьону үктэтиэҕэ. 6Чугаһынан да, ырааҕынан да сэрии турбут сураҕын истиэххит, ол эрээри онтон куттанаайаҕыт; ити барыта буолуохтаах эрээри, өссө да бүтэр уһук буолбатах. 7Норуот норуоту, саарыстыба саарыстыбаны утары туруоҕа; сут, өлүүлээх сутул[*] саҕаланыаҕа, онон-манан сир хамсааһына буолуталыаҕа+. 8Бу барыта – төрүүр талыы киириитэ эрэ. 9Ол саҕана эһигини тутан ылан сордуохтара-муҥнуохтара, өлөртүөхтэрэ; Мин туспуттан эһигини бары норуоттар абааһы көрүөхтэрэ+. 10Оччоҕо үгүстэр итэҕэллэрин сүтэриэхтэрэ, бэйэ-бэйэлэрин таҥнарсыахтара, абааһы көрсүөхтэрэ+. 11Элбэх сымыйа пророктар үөдүйэн үгүс дьон өйүн-санаатын сүүйүөхтэрэ+. 12Суута-сокуона суох быһыыланыы элбээн, үгүс дьон таптала сойуоҕа. 13Оттон ким тиһэҕэр тиийэ тулуйбут – ол быыһаныаҕа+. 14Бары норуоттар истэллэрин туһугар, Саарыстыба Евангелиета аан дойдуга барытыгар иһитиннэриллиэҕэ; дьэ оччоҕо бүтэр уһук тиийэн кэлиэҕэ+.

15•Онон, Даниил пророк өтө көрөн эппитин курдук, „иччитэхсийии сидьиҥэ“ сибэтиэй сиргэ турарын көрдөххүтүнэ, (ааҕааччы маны сөпкө өйдүөхтүн!) – 16Иудеяҕа баар дьон хайаҕа куоттуннар; 17ким дьиэтин үрдүгэр сылдьыбыт, ол тугу эмэ ылыам этэ диэн дьиэтигэр киирбэтин;+
18ким ходуһаҕа сылдьыбыт, ол сонун ыла төннүбэтин. 19Ыарахан да буолуо ол кэмҥэ оһоҕостоох дьахталларга, эмиийдээх оҕолоох ийэлэргэ!+
20Эһиги куотуугут кыһыҥҥы кэмҥэ эбэтэр субуотаҕа түбэспэтин туһугар үҥүҥ; 21тоҕо диэтэххэ, ол саҕана аан дойду айыллыаҕыттан билиҥҥэ диэри буолбатах уонна хаһан да буолбат улуу кутурҕана буолуоҕа+. 22Өскөтүн Таҥара ол кэми кылгаппатаҕа буоллар, биир да тыынар тыыннаах ордуо суох этэ; талыллыбыттар тустарыгар ол кэм кылгатыллыаҕа+. 23Онно өскөтүн ким эмэ эһиэхэ көр, Христос манна баар эбэтэр Кини ол сылдьар диэтэҕинэ, итэҕэйимээриҥ+. 24Сымыйа христостар, сымыйа пророктар өрө тураннар, төһө кыалларынан талыллыбыт дьону кытта албыҥҥа үктэтээрилэр, улуу бэлиэлэри, дьиктилэри көрдөрүөхтэрэ+.

25Бу туох буолуохтааҕын Мин эһиэхэ эрдэттэн эттим+. 26Онон ким эмэ Кини кураайы куйаарга сылдьар диэтэҕинэ, онно барымаҥ; манна саһа сылдьар, бу дьиэҕэ баар диэтэҕинэ, итэҕэйимэҥ. 27Чаҕылҕан халлааҥҥа барытыгар – илинтэн саҕалаан арҕаа саҕахха диэри – сандаарыйарын курдук буолуо Киһи Уолун кэлиитэ+. 28Ханна өлүк баар да, онно суордар мустуохтара+. 29•Онтон, ол кэм кутурҕана ааһаатын кытта, эмискэ „күн хараара өлүөҕэ, ый сырдыгын биэрбэт буолуоҕа, халлаантан сулустар сууллуохтара, халлаан күүстэрэ айгырыахтара“+.

30Дьэ оччоҕо халлааҥҥа Киһи Уолун бэлиэтэ көстүөҕэ; Киһи Уола сүдү күүстэнэн, албан аатыран былыттарга уйдаран иһэрин көрөн, сир норуоттара бары, муҥур уһукка киирэн, ытаһыахтара+. 31Кини Аанньалларын дуорааннаах турбаларыгар оонньото ыыталыаҕа; оччоҕо кинилэр сир түөрт өттүттэн – халлаан биир саҕаҕыттан атын саҕаҕар тиийэ – Кини талбыт дьонун хомуйуохтара+.

32•Смоковницаны ылан көрүҥ: лабаалара хайыы-үйэ сымнаан, сэбирдэхтэрэ быган таҕыстахтарына, эһиги сайын чугаһаабытын билэҕит. 33Ол курдук эһиги бу этиллибити барытын көрдөххүтүнэ, Кини кэлэн иһэр эбит, ааҥҥа турар диэн билиэххит. 34Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: бу көлүөнэ өссө эстэ илигинэ, Мин эппитим барыта туолуоҕа+. 35Сир-халлаан суола суох симэлийиэҕэ, оттон Мин тылым симэлийиэ суоҕа+.

Кини кэлэр күнэ да, чааһа да биллибэт

36•Оттон ол күнү да, чааһы да ким да билбэт, халлааҥҥа баар Аанньаллар даҕаны[*] билбэттэр, арай Аҕам эрэ билэр. 37Ной кэмигэр хайдах этэй да, Киһи Уола кэлэригэр эмиэ оннук буолуоҕа+. 38Улуу мотуок иннинэ, Ной аалыгар киириэр диэри, дьон аһыыллара-сииллэрэ, ойох ылаллара, эргэ бараллара; 39улуу мотуок кэлэн барыларын имири эһиэр диэри, кинилэр тугу да сэрэйбэтэхтэрэ. Киһи Уола кэлиитигэр эмиэ оннук буолуоҕа+. 40Ходуһаҕа сылдьар икки киһиттэн биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа; 41бурдук тарда турар икки дьахтартан биирдэстэрэ ылыллыаҕа, атына хаалларыллыаҕа. 42Онон сэргэх сылдьыҥ: Тойоҥҥут кэлэр күнүн эһиги билбэккит+. 43Арай биири билэҕит: уоруйах түүн төһөҕө тиийэн кэлэрин дьиэлээх хаһаайын билэрэ эбитэ буоллар, утуйбакка сэргэх олоруо этэ, дьиэтин аннын уоруйахха дьөлө хастарыа суох этэ+. 44Онон эһиги эмиэ бэлэм буолуҥ: Киһи Уола эһиги үөйбэтэх-ахтыбатах чааскытыгар тиийэн кэлиэҕэ+.

45•Дьиэ хаһаайына чаҕардарын салайарга, кинилэри кэмигэр аһатарга анаан хаалларбыт эрэллээх, үтүө өйдөөх кулутун курдук буолуҥ. 46Тойоно кэлэн көрбүтэ – кулута кини эппитин барытын толоро сылдьар буоллаҕына, ол кулут алгыстаах+. 47Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: тойоно кинини туох баар бас билиитин барытын салайтара туруоруоҕа. 48Оттон ол кулут хара санаалаах буолан: „Тойонум өтөрүнэн кэлиэ суоҕа“, – дии санаан,+
49бииргэ үлэлиир дьонун кырбаталаан, арыгыһыттары кытта иһэн-аһаан бардаҕына, – 50хаһаайына кини күүппэтэх күнүгэр, үөйбэтэх түгэнигэр тиийэн кэлиэҕэ, 51итиэннэ кинини икки аҥыы хайа охсон баран, сирэй көрбөхтөрү кытта биир дьылҕалыаҕа; онно ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта буолуоҕа+.

25

Уон кыыс туһунан домох

25^1Ол саҕана Халлаан Саарыстыбата маннык буолуоҕа. Санаан көрүҥ: арай уон кыыс күтүөттүү кэлиэхтээх киһини көрсөөрү, сибэтиилинньиктэрин тутан тахсыбыттар+. 2Кинилэртэн биэһэ муударай өйдөөх, биэһэ муударайа суох этилэр. 3Муударайа суохтара, сибэтиилинньиктэрин илдьэ тахсан баран, арыыларын ылбатахтар. 4Муударай кыргыттар буоллаҕына сибэтиилинньиктэрин кытта иһиккэ арыыларын эмиэ ылбыттар. 5Күтүөт киһи уһаан барбытыгар кыргыттар бары улам нухарыйан утуйан хаалбыттар+.

6Онтон арай түүн үөһүн саҕана: „Чэйиҥ, күтүөт иһэр, Киниэхэ утары тахсыҥ!“ – диэн хаһыы сатараабыт.

7Кыргыттар бары уһуктан, сибэтиилинньиктэрин уотун күөдьүппүттэр. 8Арыыта суох кыргыттар муударай кыргыттарга: „Биһиги уоппут умуллан эрэр, арыыгытыттан бэрсиҥ“, – диэбиттэр.

9„Арыыбыт барыбытыгар тиийиэ суоҕа, – дэспиттэр муударай кыргыттар. – Онон атыылыыр дьоҥҥо баран атыыласпыккыт ордук буолуо“.

10Кыргыттар арыы атыылаһа барбыттарын кэннэ, күтүөт тиийэн кэлбит, онон бэлэм турааччылар кинини кытта уруу малааһыныгар киирсибиттэр; кэннилэриттэн ааны хатаан кэбиспиттэр+.

11Онтон били арыы атыылаһа барбыт кыргыттар тиийэн кэлэн: „Тойоммуот! Тойоммуот! Биһиэхэ ас!“ – дэспиттэр+.

12Күтүөт буоллаҕына кинилэргэ эппит: „Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: мин эһигини билбэппин“+.

13Онон өрүү сэргэх сылдьыҥ: эһиги Киһи Уола төннөн кэлэр[*] күнүн да, чааһын да билбэккит+.

Талаан туһунан домох

14•Өссө маннык домоҕу истиҥ: биир киһи ыраах дойдуга аттанаары туран кулуттарын ыҥыран ылан, баайын-дуолун барытын кинилэргэ туттарбыт. 15Биирдэстэригэр кини биэс талаан[*] харчыны, атыныгар икки талаан, үһүстэригэр биир талаан харчыны – ким төһө кыахтааҕынан көрөн – биэрбит, уонна барыахтаах сиригэр баран хаалбыт. 16Биэс талааны ылбыт кулут баран, бу биэһин эргитэн, өссө биэһи эбии киллэрбит; 17икки талааны ылбыт киһи, эмиэ итинник эргитэн, өссө икки талааны киллэрбит; 18арай тойонуттан биир талааны ылбыт кулут тойонун көмүһүн илдьэн, сиргэ көмөн кистээн кэбиспит.

19Тойонноро өр буолан баран, төннөн кэлэн били биэрбит үбүн хайдах туттубуттарын ыйыппыт+. 20Биэс талааны ылбыт кулут өссө биэһи эбии аҕалан туран: „Тойонуом! Эн миэхэ биэрбит биэс талааҥҥын эргитэммин, бу өссө биэс талааны киллэрдим“, – диэбит.

Тойоно эппит: 21„Бэрт сөпкө гыммыккын, итэҕэллээх үтүө үлэһитим! Эн кыраҕа да ситэри итэҕэллээх эбиккин, онон эйиэхэ өссө улаханы итэҕэйиэҕим. Кэл, киир, тойоҥҥун кытта бииргэ үөр-көт“+.

22Икки талааны ылбыт кулут эмиэ тиийэн кэлэн: „Тойонуом! Эн миэхэ икки талааны биэрбитиҥ; мин, ону эргитэммин, бу өссө икки талааны киллэрдим“, – диэбит.

23Тойоно киниэхэ эппит: „Бэрт сөпкө гыммыккын, итэҕэллээх үтүө үлэһитим! Эн кыраҕа да ситэри итэҕэллээх эбиккин, онон өссө улаханы эйиэхэ итэҕэйиэҕим. Кэл, киир, тойоҥҥун кытта бииргэ үөр-көт“.

24Биир талааны ылбыт кулут эмиэ тиийэн кэлэн: „Тойонуом! – диэбит. – Эн ыспатах бааһынаҕар быһар, тохпотох хонуугар хомуйар кытаанах киһигин мин билэр этим. 25Ол иһин эйигиттэн куттанаммын, эн биэрбит биир талааҥҥын буорга көммүтүм; онон харчыҥ бу баар, бэйэҥ киэҥҥин төттөрү ыл“.

26Онуоха тойоно эппит: „Хара санаалаах көлөөк үлэһит! Мин ыспатахпын быһарбын, тохпотохпун хомуйарбын, хата, эн билэр эбиккин дии+? 27Оччотугар бу көмүспүн эргитээччилэргэ биэриэхтээх этиҥ, оччоҕо мин кэлэн биэрбиппин барыһы кытта ылыахтаах этим. 28Киниттэн талаанын былдьаан ылан, уон талааннаах киһиэхэ биэриҥ. 29Баардаахха өссө элбэтиллэн бэриллиэҕэ, оттон туга да суох киһиттэн баара кытта былдьаныаҕа+. 30Бу туһата суох үлэһити таһырдьа, ытабыл-соҥобул, тиис хабырыныыта иһиллэр им балай хараҥатыгар быраҕыҥ“».

Маны кэпсээн баран Иисус эппитэ: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!»[*]+

Норуоттары дьүүллээһин

31«Киһи Уола албан аатыран кэллэҕинэ, сибэтиэй Аанньаллар эмиэ бары Кинини кытта кэллэхтэринэ, килбиэннээх бүрүстүөлүгэр олоруоҕа,+
32оччоҕо бары норуоттары Кини иннигэр туруоруохтара; маныыһыт барааннары козеллартан араарарын курдук, Кини барыларын икки аҥыы араартыаҕа:+
33барааннары Бэйэтин уҥа өттүгэр, оттон козеллары хаҥас өттүгэр туруортуоҕа.

34Онтон уҥа өттүгэр турааччыларга Ыраахтааҕы этиэҕэ: „Кэлиҥ, Мин Аҕам алгыстаахтара, аан дойду айыллыаҕыттан эһиэхэ анаммыт Саарыстыбаны нэһилиэстибэҕэ ылыҥ+. 35Мин аччык сырыттахпына, эһиги Миигин аһаппыккыт, утата сырыттахпына, утахпын ханнарбыккыт, кэлии киһи буолан кэлбиппэр дьиэҕитигэр киллэрбиккит;+
36Мин сыгынньах сырыттахпына, эһиги Миигин таҥыннарбыккыт, ыалдьыбыппар кэлэн ыарыылаабыккыт, хаайыыга сыттахпына, Миэхэ кэлэ сылдьыбыккыт“+.

37Оччоҕо үтүө дьон Киниэхэ этиэхтэрэ: „Айыы Тойон, хаһан биһиги Эн аччык сылдьаргын көрөн аһаппыппытый? Эбэтэр утаппыккын көрөн, Эйиэхэ уу иһэрдибиппитий? 38Хаһан биһиги Эйигин, Эн айан киһитэ буола сылдьаргын көрсөн, дьиэбитигэр киллэрбиппитий? Биитэр сыгынньах сылдьаргын көрөн таҥыннарбыппытый? 39Хаһан Эн ыалдьыбыккар ыарыылаабыппытый, эбэтэр, хаайыыга сытаргын көрөн, Эйиэхэ тиийэ сылдьыбыппытый?“

40„Кырдьыгы эһиэхэ этэбин, – диэн хоруйдуоҕа Ыраахтааҕы, – эһиги Мин бу саамай кыра бырааттарбыттан биирдэстэригэр оҥорбут үтүөҕүт – ол Миэхэ оҥорбут үтүөҕүт“+.

41Онтон хаҥас диэки турааччыларга Кини этиэҕэ: „Кыраммыттар, киэр буолуҥ Миигиттэн! Эһиги адьарайга уонна кини аанньалларыгар анаммыт умуллубат уокка киириҥ!+
42Мин аччык сырыттахпына, эһиги Миигин аһаппатаххыт, утата сырыттахпына, эһиги Миэхэ уу иһэппэтэххит; 43Мин айан киһитэ буолбутум, ону эһиги дьиэҕитигэр киллэрбэтэххит; Мин сыгынньах этим, ону эһиги таҥыннарбатаххыт; ыалдьыбытым даҕаны, хаайыыга даҕаны сыппытым, онно Миэхэ кэлэ сылдьыбатаххыт“.

44Оччоҕо кинилэр эмиэ этиэхтэрэ: „Айыы Тойон, хаһан биһиги Эн аччык сылдьаргын, утаппыккын, эбэтэр айанньыт буолбуккун, эбэтэр сыгынньаххын, ыалдьаргын, хаайыыга сытаргын көрөн Эйиэхэ көмөлөспөтөхпүтүй?“

45Оччоҕо Кини этиэҕэ: „Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһиги Мин бу саамай кыра бырааттарбыттан биирдэстэригэр оҥорботох үтүөҕүт – ол Миэхэ оҥорботох үтүөҕүт“+.

46Оччоҕо кинилэр бараммат муҥҥа барыахтара, оттон үтүө дьон бараммат олоххо киириэхтэрэ».

26

Иисус Христоһу утары куомуннаһыы

26^1•Иисус бу этиитин түмүктээн баран, үөрэнээччилэригэр эппитэ: 2«Аны икки күнүнэн Паасха буоларын эһиги билэҕит. Онно Киһи Уолун тутаннар, кириэскэ тиирдэрэ биэриэхтэрэ»+.

3Каиафа диэн архиерей дыбарыаһыгар атын архиерейдар, сокуонньуттар[*] уонна норуот аҕа баһылыктара мустаннар, 4Иисуһу дьон билбэтинэн тутан ылан өлөрөргө киксибиттэрэ. 5«Ол эрээри бырааһынньыкка түбэһиннэримиэҕиҥ, норуокка улахан айдаан тахсыан сөп», – диэн сүбэлэспиттэрэ.

Вифанияҕа арыынан аҕааһын

6•Иисус Вифанияҕа кэлэн, араҥ буола сылдьыбыт Симон дьиэтигэр олордоҕуна,+
7биир дьахтар, алебастр иһиккэ үчүгэй сыттаах күндү арыыны аҕалан, Кини төбөтүгэр куппута.

8Үөрэнээччилэрэ маны көрөн абаран: «Тоҕо ити күндү арыыны барыырый? – дэспиттэрэ. – 9Бу арыыны үрдүк сыанаҕа атыылаан баран, харчытын дьадаҥыларга түҥэтиэххэ сөп этэ буолбат дуо?»

10Иисус кинилэр сөбүлээбэтэхтэрин билэн эппитэ: «Эһиги кинини тоҕо симитиннэрэҕит? Кини Миэхэ үтүөнү оҥордо эбээт. 11Дьадаҥылар эһигини кытта өрүү бииргэ буолуохтара, оттон Мин өрүү эһигини кытта бииргэ буолуом суоҕа+. 12Бу арыыны Мин эппэр кутан, кини Миигин харалларга бэлэмнээтэ+. 13Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: Евангелие бу сир үрдүгэр ханна да иһитиннэриллибитин иһин, кинини өрүү өйдүү-саныы сылдьыахтара, кини тугу оҥорбута ахтылла туруоҕа»+.

Иуда Искариот таҥнарарга быһаарынар

14•Онуоха Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ, Иуда Искариот диэн киһи, архиерейдарга баран:+
15«Мин Иисуһу эһиэхэ туттардахпына, эһиги миэхэ тугу биэриэххитий?» – диэн ыйыппыта. Киниэхэ отут үрүҥ көмүс манньыаты ааҕан биэрбиттэрэ+. 16Бу кэмтэн ыла кини Иисуһу таҥнарар тоҕоостоох түгэни була сатыы сылдьыбыта.

Айыы Тойон Аһылыга

17•Көтөхтөрүүтэ суох Килиэп бырааһынньыгын бастакы күнүгэр Киниэхэ үөрэнээччилэрэ кэлэн: «Паасханы Эйиэхэ ханна бэлэмниибитий?» – диэн ыйыппыттара.

18Иисус куоракка биир киһиэхэ тиийэн маннык этэллэригэр соруйбута: «Үөрэтээччи „Чааһым чугаһаата, онон үөрэнээччилэрбин кытта эн дьиэҕэр Паасханы бырааһынньыктыам этэ“ диэн илдьиттиир». 19Үөрэнээччилэрэ Иисус соруйбутун барытын толорон, паасханы[*] бэлэмнээбиттэрэ.

20Киэһэ буолбутугар, Иисус уон икки үөрэнээччитин кытары аһаары өттүгэстээн сыппыттара[*]. 21Аһылык кэмигэр Кини эппитэ: «Кырдьыгы эһиэхэ этэбин: эһигиттэн бииргит Миигин таҥнарыаҕа»+.

22Мантан күүскэ санаарҕааннар, бары биир-биир Киниттэн: «Тойонуом, ол ама мин буолуом дуо?» – диэн ыйыппыттара.

23«Миигин кытта тэҥҥэ бүлүүдэҕэ илиитин ууммут, ол Миигин таҥнарыаҕа, – диэбитэ Иисус. – 24Киһи Уола, Кини туһунан суруллубутун курдук, баран иһэр, ол эрээри сор-муҥ күүтэр Киһи Уолун таҥнарааччыны! Ол киһи олох да төрөөбөтөҕө буоллар ордук буолуо этэ»+.

25Маныаха таҥнарыахсыт Иуда Киниттэн: «Ол ама мин буолуом дуо, Равви?» – диэн ыйыппыта.

Иисус киниэхэ: «Эн бэйэҥ эттиҥ», – диэбитэ.

26•Аһыы олордохторуна, Иисус килиэби ылан алҕаан баран, тоһутан үөрэнээччилэригэр түҥэппитэ уонна: «Маны ылан сиэҥ: бу Мин Этим-сииним», – диэбитэ+.

27Онтон иһити ылан Таҥараҕа махтанан баран, кинилэргэ биэрэ туран эппитэ: «Бары бу иһиттэн иһиҥ. 28Бу бар дьон аньыыта-буруйа бырастыы буоларын туһугар тохтор, Саҥа[*] Кэс Тылы бигэргэтэр Мин Хааным+. 29Эһиэхэ этэбин: Аҕам Саарыстыбатыгар саҥа арыгыны эһигини кытта иһиэхпэр диэри, Мин аны бу виноград арыгытыттан испэппин».

30Айхал ырыаларын ыллаан баран, кинилэр Елеон хайатыгар барбыттара+.

Петр мэлдьэһиэхтээҕин өтө көрүү

31•Онтон Иисус кинилэргэ эппитэ: «Суруйууларга „Маныыһыты сууһардахпына, үөр бараан үрүө-тараа ыһыллыаҕа“ диэн этиллибитин курдук, бу түүн эһиги бука бары Миигиттэн тэйиэххит+. 32Ол эрээри Мин тиллэн баран эһигини Галилеяҕа күүтүөҕүм»+.

33«Бары да Эйигиттэн тэйбиттэрин иһин, мин хаһан да тэйиэм суоҕа!» – диэбитэ Петр.

34Иисус эппитэ: «Кырдьыгы эйиэхэ этэбин: Бу түүн бөтүүк хаһыытыы илигинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҕыҥ».

35«Эйигин кытта өлүөм да буоллар, Эйигиттэн аккаастаныам суоҕа», – диэбитэ Петр. Үөрэнээччилэр эмиэ бары итинник эппиттэрэ+.

Гефсиманияҕа

36•Бу кэнниттэн Иисус кинилэри кытта бииргэ Гефсимания диэн сиргэ кэлэн эппитэ: «Мин баран үҥэн кэлиэхпэр диэри, эһиги манна олоро түһүҥ». 37Итиэннэ Бэйэтин кытта Петры уонна Зеведей икки уолун илдьэ барбыта. Иисус кутурҕаҥҥа ылларан санаарҕаан-туоххаһыйан,+
38кинилэргэ эппитэ: «Дууһам өлөр кутурҕаҥҥа ылларда; утуйумаҥ, манна Миигин кытта бииргэ олоро түһүҥ»+.

39Итиэннэ, кыратык тэйэн баран, сиргэ умса түһэн үҥпүтэ: «Аҕаккаам! Кыаллар буоллаҕына, бу эрэй-буруй иһитэ Миигин тумнан аастын. Ол эрээри Мин көҥүлбүнэн буолбатын, Эн көҥүлгүнэн буоллун»+.

40Онтон төннөн кэлэн көрбүтэ, үөрэнээччилэрэ утуйа сыталлара. «Саатар, биир чаас Миигин кытта сэргэх сылдьар кыаххыт суох дуу? – диэбитэ Кини Петрга. – 41Утуйумаҥ, тургутууну тулуйар туһугар үҥүҥ. Тыын сэргэх, эт-хаан мөлтөх»+.

42Онтон эмиэ иккиһин тэйиччи баран, бу курдук үҥпүтэ: «Аҕаккаам! Бу эрэй-буруй иһититтэн Мин испэтим сатаммат буоллаҕына, Эн көҥүлүҥ буоллун»+.

43Төннөн кэлэн көрбүтэ: үөрэнээччилэрэ, халтаһалара ыараан, эмиэ утуйан хаалбыт этилэр. 44Кини өссө биирдэ кинилэртэн тэйиччи баран, үсүһүн били эппитин хатылаан үҥпүтэ.

45Онтон үөрэнээччилэригэр кэлэн эппитэ: «Эһиги кэм да утуйа, сынньана сытаҕыт дуу? Көрүҥ, Киһи Уола аньыылаахтар илиилэригэр бэриллэр чааһа туолла+. 46Туруҥ, бардыбыт: таҥнарааччы хайыы-үйэ чугаһаата».

Иисус Христос тутуллуута

47•Маны этэн бүтэ да илигинэ, Уон Иккиэлэртэн биирдэстэрэ Иуда тиийэн кэлбитэ. Кинини кытта архиерейдар уонна норуот аҕа баһылыктара ыыппыт болоттоох, үөрбэлээх халыҥ элбэх дьоно кэлсибиттэрэ+. 48Таҥнарыахсыт кэлбит дьоҥҥо бэлиэ биэриэх буолан эрдэттэн: «Мин уураабыт Киһибин тутаарыҥ. Ол Иисус буолуо», – диэн кэпсэтиилээх этэ. 49Кини быһа Иисуска тиийэн: «Равви, эҕэрдэлиибин!» – диэн баран, Кинини уураан ылбыта.

50«Доҕоор, бу туох соруктаах кэллиҥ?[*]» – диэбитэ Иисус.

Кинини саба түһэн тутан ылбыттара. 51Иисус үөрэнээччилэриттэн биирдэстэрэ батаһын хаба тардан ылан, архиерей кулутун кулгааҕын быһа охсубута+.

52«Батаскын кыыныгар ас, – диэбитэ Иисус киниэхэ. – Батастанар киһи батастан өлүөҕэ+. 53Эбэтэр эн Миигин Аҕатыттан көмө көрдөһөр кыаҕа суох дии саныыгын дуу? Көрдөһөрүм буоллар, Кини уон икки легионтан да ордук элбэх Аанньалы Миэхэ ыытыа этэ. 54Ол эрээри оччоҕо Суруйууларга этиллибит хайдах туолуо этэй?»

55Онтон Иисус кэлбит дьоҥҥо эппитэ: «Эһиги Миэхэ, ороспуойу тутардыы, болоттонон, үөрбэлэнэн кэлбиккит. Мин күн аайы Таҥара Дьиэтигэр олорон үөрэтэрим да, эһиги Миигин туппатаххыт+. 56Ол эрээри бу барыта, пророктар суруйбуттара туоларын туһугар, буолла». Онуоха үөрэнээччилэрэ бука бары Кинини хаалларан, куотан хаалбыттара+.

Синедриоҥҥа

57•Иисуһу туппут дьон Кинини Каиафа архиерейга илдьибиттэрэ; онно сокуонньуттар уонна аҕа баһылыктар хайыы-үйэ мустубут этилэр. 58Петр Кинини ыраахтан батыһан, архиерей тиэргэнигэр киирсибитэ уонна бу барыта тугунан бүтэрин көрөөрү, чаҕардар тастарыгар кэлэн олорбута.

59Архиерейдар, аҕа баһылыктар уонна синедрион бүттүүнэ Иисуһу өлөрөргө уураары, Кинини утары сымыйа туоһулары була сатыыллара. 60Төһө да элбэх сымыйа туоһу кэлбитин үрдүнэн, буруйдуур сылтаҕы биири да кыайан булбатахтара. Дьэ онтон кэмниэ-кэнэҕэс икки киһи кэлэн:+
61«Бу Киһи Таҥара Дьиэтин урусхаллаан баран, үс күн иһигэр саҥаттан тутар кыахтаахпын диир этэ», – диэбиттэрэ+.

62Архиерей туран Иисустан: «Тоҕо хоруйдаабаккын? – диэн ыйыппыта. – Эбэтэр ити буруйдуулларыгар тугу да утары этэр кыаҕыҥ суох дуу?»+
63Иисус саҥарбатаҕа.

Онуоха архиерей эппитэ: «Тыыннаах Таҥара аатынан Эйигин модьуйабын: биһиэхэ эт – Таҥара Уола Христос Эн дуо?»+

64«Эн итинник этэҕин, – диэбитэ Иисус. – Оттон Мин эһиэхэ этэбин: аны мантан инньэ эһиги Киһи Уола Сүдү Күүстээх Таҥара уҥа өттүгэр олорорун уонна халлаан былыттарыгар уйдаран иһэрин көрүөххүт»+.

65Маны истэн архиерей таҥаһын хайа тардыммыта: «Таҥараны холуннара турар! Бу кэннэ өссө туох туоһутугар наадыйабытый? Таҥараны холуннарбытын сибилигин бэйэҕит иһиттигит!+
66Онон эһиги быһаарыыгыт тугуй?»

«Буруйу оҥорбутун быһыытынан өлүөхтээх!» – диэн хардарбыттара атыттара.

67Онтон Иисуһу сирэйгэ силлээн, иэдэскэ охсуолаан барбыттара; Кинини сирэйгэ охсо-охсо: 68«Чэ эрэ, Христос, ким эйигин охсубутун эт!» – дииллэрэ.

Петр мэлдьэҕэ

69•Оттон Петр тас тиэргэҥҥэ олорбута. Биир чаҕар кыыс киниэхэ чугаһаан кэлэн: «Эн эмиэ Галилея Иисуһун кытта сылдьарыҥ», – диэбитэ.

70Петр, бары истэн олордохторуна: «Эн ити тугу этэргин билбэппин», – диэн мэлдьэһэн кэбиспитэ.

71Кини олбуор ааныгар баран эрдэҕинэ, аны атын дьахтар, кинини таба көрөн, онно турар дьоҥҥо: «Бу киһи эмиэ Иисус Назорейдыын бииргэ сылдьара», – диэбитэ.

72Петр андаҕайан туран иккиһин: «Мин ити Киһини билбэппин!» – диэн мэлдьэспитэ.

73Чочумча буолаат онно турбут дьон киниэхэ тиийэн кэлбиттэрэ: «Эн чахчы кинилэртэн биирдэстэринэҕин. Саҥаҕыттан да биллэр».

74Онуоха Петр: «Мин ити Киһини билбэппин!» – диэн сиринэн-халлаанынан андаҕайбыта.

Сонно тута бөтүүк хаһыытаабыта. 75Петр эмискэ Иисус: «Бөтүүк хаһыытыы да илигинэ, эн Миигиттэн үстэ аккаастаныаҥ», – диэбитин өйдөөн кэлбитэ. Уонна тиэргэнтэн тахсан уйа-хайа суох ытаабыта+.

27

27^1•Сарсыарда эрдэ архиерейдар норуот аҕа баһылыктарын кытта бары бииргэ мустаннар, Иисуһу өлөрөргө уурар туһунан сүбэ мунньах оҥорбуттара. 2Кинини кэлгийэн баран Рим анаабыт баһылыгар, Понтий Пилакка[*], илдьэн туттарбыттара+.

Иуда моҥнон өлүүтэ

3•Таҥнарыахсыт Иуда Иисуһу өлөрөргө уурбуттарын билэн баран, кэмсинэн отут үрүҥ көмүс манньыатын архиерейдарга уонна аҕа баһылыктарга төттөрү илдьэн биэрбитэ. 4«Буруйа суох Киһини атыылаан аньыыны оҥоһуннум», – диэбитэ кини.

«Онно биһиги туохпут кыһалҕатай? Бэйэҥ кыһалҕаҥ буоллаҕа», – дэспиттэрэ анарааҥҥылар.

5Иуда үрүҥ көмүс манньыаттарын Таҥара Дьиэтин муостатыгар тоҕо ыһаат, баран моҥнон өлбүтэ.

6Архиерейдар харчыны хомуйан ылан баран: «Бу киһи хаанын төлөбүрэ, онон маны Таҥара Дьиэтин хааһынатыгар угар табыллыбат», – диэн быһаарбыттара+.

7Сүбэлэһэн баран, кэлии дьону көмөөрү, бу харчыга туойунан күөс охсооччу сирин атыылаһан ылбыттара; 8ол иһин бу сир күн бүгүҥҥэ диэри «Хааннаах Хонуу» диэн ааттанар. 9Онон Иеремия пророк өтө көрөн эппитэ туолбута: «Отут үрүҥ көмүс манньыаты – бу Кини сыаната диэн Израиль норуота быспыт сыаналарын – ыланнар,+
10Айыы Тойон миэхэ эппитин курдук, күөс охсооччу сирин атыыласпыттара».

Пилат дыбарыаһыгар

11•Иисус аны баһылык иннигэр турбута. «Иудей ыраахтааҕыта Эн дуо?» – баһылык Киниттэн ыйыппыта.

«Эн итинник этэҕин», – диэн хоруйдаабыта Иисус+.

12Архиерейдар уонна аҕа баһылыктар буруйдааһыннарыгар Кини туох да диэн саҥарбатаҕа. 13«Эйигин итинник элбэххэ буруйдуулларын Эн истибэккин дуо?» – диэбитэ Пилат Киниэхэ+. 14Пилат улаханнык дьиктиргиэн иһин, Иисус биир да ыйытыыга хоруйдаабатаҕа.

15•Бырааһынньыкка баһылык биир хаайыылааҕы, норуот талбыт киһитин, босхолуур үгэстээҕэ. 16Ол саҕана хаайыыга Варавва[*] диэн киэҥник биллибит хаайыылаах сыппыта. 17Дьон мустубутугар, Пилат ыйыппыта: «Кими босхолотуоххутун баҕараҕытый: Варавваны дуу, Христос диэн ааттаах Иисуһу дуу?» 18Иисуһу ордугурҕуур санааттан туттарбыттарын Пилат билэр этэ+. 19Дьүүллүүр үрдүк кириэһилэтигэр олордоҕуна, ойоҕо киниэхэ киһи ыытан: «Ол Кырдьыксыт Киһиэхэ туох да куһаҕаны оҥорума. Бөлүүн түһээн Кини туһуттан эрэй-буруй бөҕөтүн көрдүм», – диэн илдьиттээбитэ. 20Ол эрээри архиерейдар уонна аҕа баһылыктар норуоту кигэн Варавваны босхолотторор, оттон Иисуһу өлөртөрөр курдук көрдөһүннэрбиттэрэ+.

21Баһылык кинилэртэн хат ыйыппыта: «Бу икки киһиттэн хайатын босхолотуоххутун баҕараҕыт?»

«Варавваны!» – дэспиттэрэ.

22«Оччоҕо Христос диэн ааттаах Иисуһу хайыыбыный?» – Пилат ыйыппыта.

«Кириэскэ тиир – Кинини!» – диэн хаһыытаспыттара бука бары.

23«Кини туох куһаҕаны оҥорбутай?» – Пилат ыйыппыта.

«Кириэскэ тиир – Кинини!» – өссө күүскэ үөгүлэспиттэрэ+.

24Пилат туох да туһалаабатын, аймалҕан өссө күүһүрэн иһэрин көрөн, уу аҕалтаран, норуот көрөн турдаҕына, илиитин сууммута: «Бу Кырдьыксыт Киһи хааныгар[*] мин буруйум суох. Эһиги эппиэттиэххит!»+

25Норуот киниэхэ: «Буруйа биһиэхэ итиэннэ биһиги оҕолорбутугар түстүн!» – диэн хардарбыта+.

26Онуоха Пилат Варавваны босхолообута, оттон Иисуһу кымньыынан таһыйтаран баран[*] кириэскэ тиирдэрэ биэрбитэ+.

Рим буойуннара Иисус Христоһу элэк оҥостоллор

27•Баһылык буойуннара Иисуһу дыбарыас тиэргэнигэр хаһаарымаҕа илдьэн, тула бүтүн этэрээти муспуттара. 28Таҥаһын устан баран, санныгар кыһыл сону[*] саба бырахпыттара; 29төбөтүгэр хатыылаах ыарҕаттан өрүллүбүт бөнүөк кэтэрдибиттэрэ, уҥа илиитигэр торуоска туттарбыттара, ол кэннэ иннигэр сөһүргэстээн туран: «Иудей Ыраахтааҕыта туругурдун!» – диэн күлүү-элэк оҥостон эҕэрдэлээбиттэрэ. 30Итиэннэ Киниэхэ силлээбиттэрэ-хаахтаабыттара, торуосканы ылан, төбөҕө охсуолаабыттара+. 31Дуоһуйа күлүү-элэк оҥостон баран, кыһыл сонун устан Бэйэтин таҥаһын таҥыннарбыттара уонна өлөрө илдьибиттэрэ.

Кириэскэ тиирии

32•Куораттан тахсан иһэн, аара Симон диэн Киринеяттан төрүттээх киһини көрсүбүттэрэ. Киниэхэ күһэйэн туран Иисус кириэһин сүктэрбиттэрэ. 33Голгофа, ол аата «Бас уҥуоҕа» диэн ааттаах сиргэ кэлэн, 34үөстээх арыгыны иһэрдэ биэрбиттэрин Иисус амсайан көрөн баран, иһиэн баҕарбатаҕа+. 35Кинини кириэскэ тиирэн баран, сэрэбиэй быраҕан, таҥаһын үллэстибиттэрэ,+
36уонна аттыгар манаан олорбуттара. 37Төбөтүн үрдүнэн буруйун көрдөрөр «Бу Иисус, иудей Ыраахтааҕыта» диэн суруктаах хаптаһыны саайбыттара. 38Иисуһу кытта бииргэ өссө икки ороспуойу тиирбиттэрэ: биирин Кини уҥа өттүгэр, атынын хаҥас өттүгэр.

39Ааһан иһээччилэр, төбөлөрүн кэҕиҥнэтэ-кэҕиҥнэтэ:+
40«Ээй, Таҥара Дьиэтин урусхаллаан баран үс күнүнэн тутааччы! Таҥара Уола буоллаххына, Бэйэҕин быыһан, кириэскиттэн түс!» – диэн үөҕэн ааһаллара+.

41Архиерейдар сокуонньуттардыын уонна аҕа баһылыктардыын эмиэ күлүү гыммыттара: 42«Атыттары быыһыыра, оттон Бэйэтин быыһанар кыаҕа суох! Израиль Ыраахтааҕыта эбит буоллаҕына, сибилигин кириэстэн түстүн, оччоҕо биһиги Кинини итэҕэйиэхпит+. 43Эрэнэрэ бэрдэ дии, Таҥара Кинини сөбүлүүр буоллаҕына, билигин эрэйтэн быыһаатын ээ. Таҥара Уолабын дэнэр этэ буолбаат!» 44Аттыгар тиириллэн турар ороспуойдар эмиэ Кинини үөхпүттэрэ.

Иисус Христос өлүүтэ

45•Алта чаастан тоҕус чааска диэри[*] сир үрдүгэр ыас хараҥа бүрүүкээн турбута. 46Тоҕус чаас саҕана Иисус улаханнык хаһыытаабыта: «Или, Или! Лама савахфани?» (Ол аата, тылбаастаатахха: «Таҥарам! Таҥарам! Тоҕо Эн Миигин хааллардыҥ?» – диэн.)+

47Аттыгар турбут дьонтон сороҕо ону истэн: «Илияны ыҥырар», – дэспиттэрэ.

48Сонно биирдэстэрэ сүүрэн тиийэн гуупкаҕа уксууһу оборторбута уонна тайахха иилэн баран, иһэрдээри, Кини уоһугар даҕайбыта+. 49Оттон атыттара эппиттэрэ: «Бэйи тохтоо эрэ, Илия Кинини быыһыы кэлэр эбит дуу, суох дуу, көрүөххэ».

50Иисус өссө төгүл улаханнык хаһыытаат, тыына быстыбыта.

51Дьэ онуоха Таҥара Дьиэтин иһинээҕи быыһа үөһэттэн алларааҥҥа диэри икки аҥыы хайа барбыта; сир хамсаан дьигиһийбитэ, очуос таастар хабырыттыбыттара,+
52хоруоптар аһыллыбыттара, сибэтиэйдэртэн элбэх киһи тиллэн, хоруоптарыттан тахсыбыттара+. 53Кэлин, Иисус тиллибитигэр кинилэр сибэтиэй куоракка киирбиттэрин элбэх дьон көрбүттэрэ.

54Сир хамсааһынын онно туох буолбутун барытын көрөн турбут сотник итиэннэ кинини кытта бииргэ Иисуһу манаабыт харабыллар: «Кини чахчы Таҥара Уола эбит!» – диэн улаханнык куттаммыттара.

55Иисуһу Галилеяттан ыла батыһан кэлбит, Киниэхэ сулууспалаабыт үгүс дьахталлар ыраахтан итини барытын көрөн тураллара. 56Олор ортолоругар Мария Магдалина, Иаковтаах Иосия ийэлэрэ Мария уонна Зеведей уолаттарын ийэлэрэ бааллара+.

Иисус Христоһу харайыы

57•Киэһэрбитигэр Аримафеяттан төрүттээх Иосиф диэн баай киһи, эмиэ Иисус үөрэнээччитэ, тиийэн кэлбитэ. 58Кини Пилакка кэлэн Иисуһу көрдөөбүтэ. Пилат биэрэллэригэр дьаһайбыта. 59Иосиф тиийэн Иисуһу ылан ыраас таҥаска суулаабыта уонна 60очуоска хаһан оҥоһуллубут бэйэтин саҥа хоруобугар илдьэн сытыарбыта; барарыгар аанын улахан тааһынан бүөлээбитэ. 61Оттон Мария Магдалина уонна атын Мария хаспах иннигэр олорон хаалбыттара.

Хоруоп таһыгар манабыл туруоруу

62Сарсыныгар Бэлэмнэнии күнүн[*] кэнниттэн, архиерейдар уонна сокуонньуттар мустаннар, Пилакка кэлбиттэрэ: 63«Тойоммут! Биһиги били албынньыт тыыннаах сылдьан „Үс күн буолан баран тиллиэҕим“ диэн эппитин өйдөөн кэллибит+. 64Аны үөрэнээччилэрэ түүн кэлэн уоран ылан баран, норуокка тилиннэ диэн кэпсиэхтэрин сөп, онон бу үс хонук туолуор диэри, хоруобу манатарга бирикээстээ. Кэнники албына бастакытынааҕар өссө куһаҕан буолуоҕа».

65Пилат эппитэ: «Эһиги бэйэҕит харабыллааххыт, онон хайдах билэргитинэн баран харабыллааҥ».

66Кинилэр тиийэннэр, хаспах аан тааһын хам бэчээттээн баран аттыгар манабыл туруорбуттара+.

28

Иисус Христос тиллиитэ

28^1•Субуота ааспыта. Нэдиэлэ бастакы күнүгэр, сарсыарда бэрт эрдэ, Мария Магдалина уонна атын Мария хоруобу көрө барбыттара+.

2Эмискэ күүстээх сир хамсааһына буолбута: Халлаантан Айыы Тойон Аанньала түһэн, хаспах аан тааһын сыҕарытан баран, таас үрдүгэр олорбута+. 3Кини сирэйэ чаҕылҕан курдуга, таҥаһа хаар маҥан этэ;+
4харабыллар, титирэстэһэ түһээт, уолуйбуттара бэрдиттэн өлбүт курдук таалан хаалбыттара+.

5«Оттон эһиги куттанымаҥ, – диэбитэ Аанньал дьахталларга. – Мин билэбин: эһиги кириэскэ тиириллибит Иисуһу көрдүүгүт. 6Кини манна суох: Бэйэтэ эппитин курдук тиллибитэ. Кэлэн көрүҥ, Айыы Тойон[*] сыппыт сирэ бу баар. 7Уонна түргэнник үөрэнээччилэригэр тиийэн „Иисус өлөн баран тиллибит, эһигини Галилеяҕа көһүтэр. Кинини онно көрүөххүт“ диэн этиҥ. Эһиэхэ тугу эппиппин өйдөөн кэбиһиҥ»+.

8Кинилэр хаспахтан бэрт тиэтэлинэн тахсан, улаханнык куттанан да, үөрэн да, Кини үөрэнээччилэригэр кэпсии сүүрбүттэрэ. 9Үөрэнээччилэргэ биллэрэ баран истэхтэринэ[*], эмискэ Иисус утары көрсөн: «Үөрүҥ-көтүҥ!» – диэн эҕэрдэлээбитэ. Дьахталлар сүүрэн кэлэн, Кини иннигэр сөһүргэстии түспүттэрэ, атаҕын кууспуттара+.

10«Куттанымаҥ, – диэбитэ Иисус, – баран бырааттарбар этиҥ, Галилеяҕа тиийдиннэр. Миигин онно көрүөхтэрэ»+.

Харабыллары атыылаһыы

11Кинилэр барбыттарын кэннэ, сорох харабыллар куоракка кэлэн, туох буолбутун барытын архиерейдарга кэпсээбиттэрэ. 12Анарааҥҥылар аҕа баһылыктары кытары түмсэн сүбэлэһэн баран, харабылларга элбэх харчыны биэрбиттэрэ 13уонна эппиттэрэ: «Эһиги дьоҥҥо түүн, утуйа сыттахпытына, үөрэнээччилэрэ кэлэннэр, Кинини уоран ылбыттар диэн кэпсээҥ. 14Оттон сурах баһылыкка тиийдэҕинэ, биһиги кинини тылбытыгар киллэриэхпит, эһигини моһуоктатыахпыт суоҕа». 15Харабыллар, харчыны ылан баран, хайдах кикпиттэрин курдук кэпсээбиттэрэ; бу сурах иудейдар ортолоругар киэҥник тарҕанан, күн бүгүҥҥэ да диэри баар.

Улуу Сорудах

16•Уон биир үөрэнээччи Галилеяҕа, Иисус ыйбыт хайатыгар барбыттара. 17Кинилэр, Иисуһу көрөн, сөһүргэстээн туран Киниэхэ сүгүрүйбүттэрэ, оттон сорохторо саарбахтаабыттара+. 18Иисус кэлэн кинилэри кытта кэпсэппитэ. Кини эппитэ: «Халлааҥҥа да, сиргэ да былаас барыта Миэхэ бэрилиннэ+. 19Онон бараҥҥыт, бары норуоттары Мин үөрэнээччилэрим буолалларыгар уһуйуҥ. Кинилэри Аҕа, Уол, Сибэтиэй Тыын аатыгар сүрэхтээҥ уонна+
20эһиэхэ тугу соруйбуппун барытын толорорго үөрэтиҥ. Оттон Мин, үйэ бараныар диэри, өрүү эһигинниин бииргэ буолуом». Аминь[*]+.

* 1:6 Урияҕа эргэ бара сылдьыбыт дьахтар – Вирсавия (Батшева). 2 Цар 11:26-27; 12:10, 15.

* 1:7 Аса – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Асаф».

* 1:10 Амон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Амос».

* 1:11 Иоакимы төрөппүтэ, Иоаким – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 1:21 Иисус (грек.) – Иешуа (евр. Айыы Тойон быыһыыр).

* 1:25 Бастакы – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 2:11 Лаадан – лаадан маһыттан ылыллар үчүгэй сыттаах сымала; смирна – илиҥҥи дойдуларга өлбүт киһини оҕунуохтуурга туттуллар үчүгэй сыттаах сымала.

* 3:2 Аньыыны билинии (грек. метанойа, нууч. покаяние) – аньыыттан аккаастанан Таҥараҕа эргиллии, аньыыны кэмсинии, өйдүүн-санаалыын үчүгэй өттүгэр тосту уларыйыы.

* 5:22 Оруна суохха – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар. Рака (арамей.) – акаары.

* 5:35 Улуу Ыраахтааҕы – Таҥара.

* 5:44 Кырааччылары алҕааҥ, абааһы көрөөччүлэргэ үтүөнү оҥоруҥ, эһигини атаҕастааччылар… – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 6:4, 6, 18 Илэ бааччы – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 6:13 Эн Саарыстыбаҥ, Эн күүһүҥ-күдэҕиҥ уонна албан аатыҥ үйэттэн үйэлэр тухары муҥура суох эбээт. Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 6:15 Аньыыларын – сорох былыргы илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 6:24 Маммона (арамей.) – баай-дуол, харчы.

* 6:27 Уҥуоҕун саатар биир тоҕонох уһатынар кыахтаах дуо? – эбэтэр «Олоҕун кыратык даҕаны уһатынар кыахтаах дуо?»

* 8:28 Гергеса – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Гадара».

* 9:8 Сөҕөн – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «саллан».

* 10:3 Фаддей диэн хос ааттаах Леввей – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Фаддей».

* 10:4 Кананит – Палестинаҕа Рим былааһын утарар религиознай-националистическай бөлөх чилиэнэ.

* 11:2-3 Икки үөрэнээччитин – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «үөрэнээччилэрин».

* 12:4 Ытык килиэп – Таҥараҕа бэлэх бэриллэр көтөхтөрүүтэ суох килиэп. Лев 24:5-7.

* 12:23 Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 12:46 Бырааттара – «аделфой» (грек.) диэн хомуур суолталаах тыл: убайа-быраата араарыллыбат, хайалара да буолуон сөп.

* 13:31 Хартыыһа (нууч. черная горчица) – 2–4 м үрдүктээх Палестина үүнээйитэ.

* 14:24 Муора ортотугар тиийбитэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «кытылтан хас да стадия ырааппыта». Стадия (грек.) – 185 м.

* 15:2Манна ыраастаныы сиэрин-туомун туһунан этиллэр. Фарисейдар туох эмэ быртаҕы таарыйбыппыт буолуо диэн, аһыахтарын иннинэ илиилэрин тоҕонохторугар диэри кичэйэн сууналлара.

* 15:6 Ийэтин – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 15:39 Магдала – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Магадан».

* 16:18 Петр (грек.) – таас. Сиэркэп (грек. экклесиа) – түмсүү. Айыы Тойон Иисус Христоһу итэҕэйээччилэр түмсүүлэрэ, Таҥара норуота.

* 17:21 Оттон абааһы бу бииһин ууһа Таҥараҕа үҥүү уонна пост эрэ күүһүнэн үүрүллэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 17:22 Галилеяҕа сылдьан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Галилеяҕа төннөн иһэн».

* 17:24 Таҥара Дьиэтин тардыыта – грек. «дидрахма». Дидрахма (икки драхма), эбэтэр шекель аҥаара – икки күннээх үлэ төлөбүрэ. Иудей эр дьоно сылга биирдэ Таҥара Дьиэтигэр төлүүр нолуоктара.

* 17:27 Манньыат – грек. «статир». 1 статир 2 дидрахмаҕа тэҥнэһэрэ.

* 18:11 Киһи Уола сүппүтү көрдөөн быыһыы кэлбитэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 19:9 Оттон арахсыбыт дьахтары ойох ылыы – ол эмиэ көссүүлэһии – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 19:16 Үтүө Үөрэтээччи! – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Үөрэтээччи!»

* 19:17 Миигин тоҕо үтүө диэн ыҥыраҕын? Таҥараттан ураты үтүө атын ким да суох – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Миигиттэн тоҕо үтүө туһунан ыйытаҕын? Соҕотох үтүө Таҥара эрэ баар».

* 19:20 Оҕо сааспыттан – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 19:29 Ойохторун – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 20:3 Үс чаас саҕана – сарсыарда тоҕус чаас саҕана.

* 20:5 Алта саҕана уонна тоҕус чаас саҕана – күнүс уон икки чааска уонна үс чааска.

* 20:6 Уон биир саҕана – киэһэ биэс чаас саҕана.

* 20:16 Ыҥырыллыбыт элбэх эрээри, талыллыбыт аҕыйах – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 20:22 Мин сүрэхтэнэр сүрэхтэниибин ааһар кыахтааххыт дуо? – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 20:23 Мин сүрэхтэниибинэн сүрэхтэниэххит – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 21:4-5 Сион – Давид ыраахтааҕы дьоно сэриилээн ылбыт Иерусалимнааҕы кириэппэстэрин аата. Кэлин Таҥара Дьиэтэ турар томторун маннык ааттыыр буолбуттара.

* 21:23Таҥара Дьиэтиттэн атыыһыттары үүрбүтүн туһунан ыйытыы.

* 21:44Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу этии суох.

* 22:16 Иродианнар – Ирод Антипа диэки санаалаах, Рим былааһын өйүүр баай дьон.

* 22:30 Халлааҥҥа баар Таҥара Аанньалларын курдук буолаллар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Халлааҥҥа баар Аанньаллар курдук буолаллар».

* 22:32 Авраам, Исаак уонна Иаков – еврей норуотун улуу төрүттэрэ.

* 23:5 Сүүстэригэр, илиилэригэр бааныылара – иудейдар Таҥараҕа үҥэллэригэр сүүстэригэр уонна хаҥас илиилэригэр тирии хоруопкалары бааналлара; хоруопкалар истэригэр Таҥара тылыттан быһа тардыылар угуллан сылдьаллара. Ону таһынан, Сокуону күүскэ тутуһар дьон таҥастарын алларааҥҥы эҥээригэр бытырыыс (киистэ) тиктэллэрэ.

* 23:8 Христос – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 23:14Сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу этии суох.

* 24:7 Өлүүлээх сутул – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 24:36 Аанньаллар даҕаны – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Аанньаллар даҕаны, Уола даҕаны».

* 25:13 Киһи Уола төннөн кэлэр – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 25:15 Талаан – (грек. талантон) 5000–6000 динарийга тэҥнэһэр грек манньыата.

* 25:30 Маны кэпсээн баран Иисус эппитэ: «Ким истэр кулгаахтаах истиэхтин!» – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 26:3 Сокуонньуттар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 26:19 Паасха бырааһынньыгын сүрүн бүлүүдэтэ – аһыы оту кытта буспут бараан эбэтэр козел оҕотун этэ – эмиэ «паасха» диэн ааттанара.

* 26:20 Өттүгэстээн сыппыттара – еврейдэр, гректэртэн ылбыт үгэстэринэн, улахан бырааһынньыктарга, ордук Паасхаҕа, өттүгэстээн сытан аһыыллара.

* 26:28 Саҥа – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

* 26:50 Доҕоор, бу туох соруктаах кэллиҥ? – эбэтэр «Доҕоор, тугу соруктанан кэлбиккин толор».

* 27:2 Понтий Пилакка – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Пилакка».

* 27:16-17 Варавва – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Иисус Варавва».

* 27:24 Бу Кырдьыксыт Киһи хааныгар – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Бу Киһи хааныгар».

* 27:26 Таһыйтаран баран – тиириллэргэ ууруллубут киһини уҥуох, тимир тигиллибит тирии кымньыытынан таһыйаллара, оччоҕо киһи этэ уҥуоҕар тиийэ тырыта барара.

* 27:28 Кыһыл сон – Рим буойуна бүрүнэр кыһыл плащ соно.

* 27:45 Алта чаастан тоҕус чааска диэри – күн ортотуттан күнүс үс чааска диэри.

* 27:62 Бэлэмнэнии күнэ – бээтинсэ, субуота бырааһынньыгар бэлэмнэнэр күн.

* 28:6 Айыы Тойон – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга «Кини».

* 28:9 Үөрэнээччилэргэ биллэрэ баран истэхтэринэ – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыллар суохтар.

* 28:20 Аминь – сорох былыргы гректии илиинэн суруйууга бу тыл суох.

• 1:1 Лк 3:23-28
+ 1:1 Төрүт. 22:18,
+ 1:2 Төрүт. 21:3, Төрүт. 25:6, Төрүт. 29:35
+ 1:3 Төрүт. 38,
+ 1:4 Руфь 4:18-22
+ 1:16 Лк 1:27
• 1:18 Лк 2:1-7
+ 1:18 Лк 1:27, Лк 1:35
+ 1:21 Лк 1:31, Апос 4:12, Апос 13:38

+ 1:22 Мф 2:14, Мф 4:14, Мф 21:4, Мф 26:56, Мк 14:49, Ин 19:36,

+ 2:1 Лк 1:5, Лк 2:4-7, Ин 7:42
+ 2:11 Тахсыы 30:23, Ин 19:39
+ 2:12 Төрүт. 20:6
+ 2:15 Мф 1:22
+ 2:17 Мф 27:9
+ 2:23 Лк 1:26, Лк 2:39, Ин 1:45

• 3:1 Мк 1:1-8, Лк 3:1-9, Лк 3:15-17, Ин 1:19-28

+ 3:1 Лк 1:80, Ин 1:6
+ 3:2 Мк 1:15
+ 3:6 Апос 19:18
+ 3:7 Мф 12:34, Мф 23:33, Рим 5:9, 1 Фес 1:10
+ 3:9 Ин 8:33
+ 3:10 Мф 7:19
+ 3:11 Ин 1:15, Апос 2:3
+ 3:12 Мф 13:30, Евр 6:8
• 3:13 Мк 1:9-11, Лк 3:21-22
+ 3:16 Апос 7:56, Ин 1:32-33
+ 3:17 Мк 9:7, Ин 12:28, Мф 17:5, 2 Пет 1:17
• 4:1 Мк 1:12-13, Лк 4:1-13
+ 4:2 Мф 21:18
+ 4:3 1 Фес 3:5
+ 4:6 Саал 90:11-12, Ин 7:4
+ 4:10 Мф 16:23,
+ 4:11 Лк 22:43
• 4:12 Мк 1:14-15, Лк 4:14-15
+ 4:12 Мф 14:3
+ 4:13 Мф 2:23, Мк 1:21
+ 4:14 Мф 1:23
• 4:18 Мк 1:16-20, Лк 5:1-11
+ 4:18 Ин 1:40-42
+ 4:19 Мф 13:47
+ 4:20 Мф 19:27
• 4:23 Лк 6:17-19
+ 4:23 Мк 1:39
+ 4:24 Лк 2:2
+ 4:25 Мк 5:20, Мк 7:31
• 5:3 Лк 6:20-23
+ 5:4 2 Кор 7:10, Арыл 21:4
+ 5:5 Саал 36:11, Аман өһө 2:21
+ 5:6 Саал 41:2, Ин 7:37
+ 5:7 Аман өһө 19:17, Лк 6:36

+ 5:8 Саал 23:4, Саал 50:12, 1 Ин 3:2, Евр 12:14, Арыл 22:4

+ 5:9 Иак 3:18, 2 Тим 2:22, Ин 1:12, 1 Ин 3:1, 1 Ин 5:1, Рим 8:14

+ 5:11 Иак 1:2, 1 Пет 4:14

+ 5:12 Апос 5:41, Иак 1:2, Рим 5:3, 2 Кор 12:10, Евр 10:34

• 5:13 Мк 9:50, Лк 14:34-35
+ 5:14 Эф 5:8
+ 5:15 Мк 4:21, Лк 8:16, Лк 11:33
+ 5:16 1 Пет 2:12, 2 Кор 9:13
+ 5:17 Рим 3:31, Рим 10:4
+ 5:18 Лк 16:17
+ 5:19 Мф 11:11, Мф 18:4
+ 5:20 Ин 3:5
+ 5:21 Тахсыы 20:13
+ 5:22 1 Ин 3:15
+ 5:25 Аман өһө 25:8, Лк 12:58-59
+ 5:27 Тахсыы 20:14
+ 5:28 Аман өһө 6:25
+ 5:30 Мф 18:8-9, Мк 9:43-44
• 5:31 Мф 19:9, Мк 10:11-12, Лк 16:18
+ 5:32 Рим 7:3, 1 Кор 7:10-11
+ 5:34 Апос 7:49
+ 5:35 Саал 98:5, Саал 47:3
+ 5:37 Иак 5:12
• 5:38 Лк 6:27-36
+ 5:38 Тахсыы 21:23-25,
+ 5:39 1 Пет 2:23, Рим 12:17, 1 Кор 6:7
+ 5:42 Аман өһө 21:26

+ 5:44 Рим 12:20, Лк 23:34, Апос 7:60, 1 Пет 3:9, Рим 12:14

+ 5:45 Апос 14:17

+ 5:48 Саал 17:31, Мф 19:21, Иак 1:4, Эф 5:1, Кол 1:28

+ 6:1 1 Ин 2:29
+ 6:2 Лк 6:24
• 6:5 Лк 11:2-4
+ 6:5 Лк 18:11
+ 6:10 Мф 26:42
+ 6:11 Аман өһө 30:8
+ 6:13 Мф 26:41, Ин 17:15, 2 Фес 3:3
+ 6:14 Мк 11:25-26, Эф 4:32, Кол 3:13
+ 6:15 Мф 18:35, Иак 2:13
• 6:19 Лк 11:34-36, Лк 12:22-34

+ 6:19 Аман өһө 23:4, 1 Тим 3:3, 1 Тим 6:9, Евр 13:5, Иак 5:2-3

+ 6:20 Мф 19:21, 1 Пет 1:4
+ 6:24 Лк 16:13
+ 6:25 Флп 4:6, 1 Пет 5:7
+ 6:26 Мф 10:31, Мф 12:12
+ 6:30 Мф 8:26, Мф 14:31, Мф 16:8
+ 6:33 Саал 36:4
• 7:1 Лк 6:37-38, Лк 6:41-42
+ 7:1 Рим 14:10, 1 Кор 4:5, Иак 4:12
+ 7:2 Мк 4:24, Рим 2:1
+ 7:6 Мф 15:26
• 7:7 Лк 11:9-13

+ 7:8 Аман өһө 8:17, Мф 18:19, Мф 21:22, Мк 11:24, Ин 14:13-14, 1 Ин 3:22, 1 Ин 5:14

+ 7:11 Төрүт. 6:5, Мф 12:34
+ 7:12 Лк 6:31, Мф 22:40, Гал 5:14
• 7:13 Лк 13:24
+ 7:14 Саал 15:11
• 7:15 Лк 6:43-44, Лк 13:25-27

+ 7:15 Мф 24:11, Мк 13:22, Апос 13:6, 2 Пет 2:1, 1 Ин 4:1, Апос 20:29

+ 7:16 Иак 2:18
+ 7:17 Мф 12:33-35
+ 7:19 Мф 3:10

+ 7:22 Мф 25:11, Лк 6:46, Ин 13:13, Мк 9:38, Лк 9:49

+ 7:23 Саал 6:9, Мф 25:41
• 7:24 Лк 6:47-49
+ 7:27 Аман өһө 10:25
+ 7:29 Мк 1:22, Лк 4:32
• 8:1 Мк 1:40-45, Лк 5:12-16
+ 8:2 Мк 9:22
+ 8:4 Мф 9:30, Мф 17:9, Мк 1:34, Лк 17:14
• 8:5 Лк 7:1-10
+ 8:8 Саал 106:20
+ 8:10 Апос 10:2
+ 8:11 Лк 13:29, Лк 16:23, Эф 3:6

+ 8:12 Мф 13:42, Мф 22:13, Мф 22:30, Мф 24:51, Мф 25:13, Лк 13:28

+ 8:13 Мф 9:29, Ин 4:53
• 8:14 Мк 1:29-34, Лк 4:38-41
+ 8:14 1 Кор 9:5
+ 8:15 Мк 5:41, Мк 9:27, Апос 3:7, Апос 9:41
• 8:18 Лк 9:57-62
+ 8:18 Мк 4:35, Лк 8:22
• 8:23 Мк 4:35-41, Лк 8:22-25

+ 8:26 Мф 6:30, Саал 64:8, Саал 88:10, Саал 103:7

• 8:28 Мк 5:1-20, Лк 8:26-39
+ 8:29 Мк 1:23-24, Лк 4:34
+ 8:34 Лк 5:8, Апос 16:39
• 9:1 Мк 2:1-12, Лк 5:17-26
+ 9:1 Мф 4:13
+ 9:2 Мк 6:55, Мф 8:10, Мк 10:52, Лк 7:48
+ 9:3 Мф 26:65, Ин 10:33
• 9:9 Мк 2:13-17, Лк 5:27-32
+ 9:11 Мф 11:19, Лк 15:2
+ 9:13 Лк 15:7, 1 Тим 1:15
• 9:14 Мк 2:18-22, Лк 5:33-39

+ 9:14 Мф 11:2, Мф 14:12, Лк 11:1, Ин 1:35, Лк 18:12

+ 9:15 Мф 25:1-13, Ин 3:29, Арыл 19:7, Арыл 21:2, Мк 14:7, Лк 17:22, Ин 16:20

• 9:18 Мк 5:21-43, Лк 8:40-56
+ 9:21 Мк 3:10
+ 9:22 Мк 10:52, Лк 7:50, Эф 2:8
+ 9:24 Ин 11:11

+ 9:25 Апос 9:40, Мк 1:31, Мк 9:27, Апос 3:7, Апос 9:41

+ 9:27 Мф 22:42, Лк 1:32, Мф 20:29-34
+ 9:29 Мф 8:13
+ 9:30 Мф 8:4, Мф 12:16, Мф 17:9, Мк 1:44
+ 9:31 Мк 1:45, Мк 7:36
+ 9:34 Мф 10:25, Мф 12:24
+ 9:36 Мк 8:2, Мк 6:34
+ 9:38 Лк 10:2, Ин 4:35

• 10:1 Мк 3:13-19, Мк 6:7-13, Лк 6:12-16, Лк 9:1-6, Лк 10:1-12

+ 10:6 Саал 118:176, Мф 15:24, 1 Пет 2:25
+ 10:7 Мф 3:2, Мф 4:17
+ 10:8 Мф 8:2, Апос 20:35
+ 10:10 1 Тим 5:18
+ 10:14 Апос 13:51
+ 10:15 Төрүт. 18:20, Төрүт. 19:24,
• 10:16 Мк 13:9-13, Лк 12:2-12, Лк 21:12-17
+ 10:16 Лк 10:3, Төрүт. 3:1

+ 10:18 Апос 17:6, Апос 18:12, Апос 24:1, Апос 25:6, Саал 118:46

+ 10:20 Аман өһө 16:1

+ 10:21 Мф 24:10

+ 10:22 Мф 24:9, Ин 15:18, Иак 5:11, Гал 6:9, Арыл 2:10

+ 10:23 Апос 8:1, Апос 14:6
+ 10:24 Лк 6:40, Ин 13:16
+ 10:25 Мф 9:34, Мф 12:24
+ 10:26 Мк 4:21, Лк 8:17, Лк 12:2

+ 10:28 Саал 55:5, Саал 117:6, Аман өһө 29:25,

+ 10:31 Мф 6:26, Мф 12:12
+ 10:32 Рим 10:9, Арыл 3:5
+ 10:33 Мф 25:12, 1 Ин 2:23, 2 Тим 2:12
• 10:34 Лк 12:51-53, Лк 14:26-27
+ 10:34 Апос 14:4
+ 10:38 Мф 16:24-25, Мк 8:34-35, Лк 9:23
+ 10:39 Ин 12:25

+ 10:40 Мф 25:40, Лк 10:16, Ин 12:44, Ин 13:20, Гал 4:14

+ 10:42 Мк 9:41, Евр 6:10

• 11:1 Лк 7:18-35

+ 11:2 Мф 14:3, Лк 3:19-20, Ин 3:24, Ин 4:25, Ин 6:14, Ин 11:27

+ 11:6 Ин 6:61, Ин 16:1
+ 11:7 Мф 3:1
+ 11:9 Мф 14:5, Мф 21:26
+ 11:10 Тахсыы 23:20, Мк 1:2
+ 11:11 Лк 1:15
+ 11:12 Лк 16:16
+ 11:14 Мф 17:12-13, Лк 1:17
+ 11:15 Арыл 2:7
+ 11:18 Мф 3:4, Лк 1:15
+ 11:19 Ин 2:1, Ин 12:2, Мф 9:10-11
• 11:20 Лк 10:13-15
+ 11:21 Мк 6:45, Мк 8:21, Мк 3:7
+ 11:22 Мф 15:21
• 11:25 Лк 10:21-22

+ 11:27 Ин 13:3, Ин 17:2, Ин 6:46, Ин 7:29, Ин 8:19, Ин 10:15

+ 11:28 Саал 54:23, Саал 67:20, Ин 7:37
+ 11:30 1 Ин 5:3
• 12:1 Мк 2:23-28, Лк 6:1-5
+ 12:2 Тахсыы 20:8-10,
+ 12:4 Тахсыы 25:30,
+ 12:6 Мф 12:41
• 12:9 Мк 3:1-6, Лк 6:6-11
+ 12:10 Лк 11:54, Лк 20:20
+ 12:12 Мф 6:26, Мф 10:31
+ 12:16 Мф 8:4, Мф 9:30
• 12:22 Мк 3:20-30, Лк 11:14-23
+ 12:23 Мф 9:27
+ 12:24 Мф 9:34, Мф 10:25
+ 12:27 Мк 9:38, Апос 19:13
+ 12:30 Мк 9:40
+ 12:31 Мк 3:29, Лк 12:10
+ 12:33 Мф 7:17-20, Лк 6:43-45

+ 12:34 Мф 3:7, Мф 23:33, Төрүт. 6:5, Мф 7:11, Мф 15:18, Иак 3:6

+ 12:35 Аман өһө 12:5
+ 12:36 Аман өһө 10:19, Рим 14:12
+ 12:37 Мф 5:22, Иак 3:2-12
• 12:38 Мк 8:11-12, Лк 11:29-32
+ 12:38 1 Кор 1:22
+ 12:39 Мф 16:4
+ 12:40 Иона 2:1
+ 12:41 Рим 2:27, Иона 3:5, Мф 12:6
• 12:43 Лк 11:24-26
+ 12:45 2 Пет 2:20
• 12:46 Мк 3:31-35, Лк 8:19-21

+ 12:46 Мф 13:55, Ин 2:12, Ин 7:3, Апос 1:14, 1 Кор 9:5, Гал 1:19

+ 12:50 Ин 15:14, Евр 2:11
• 13:1 Мк 4:1-9, Лк 8:4-8
+ 13:9 Мф 11:15
• 13:10 Мк 4:10-12, Лк 8:9-10
+ 13:11 Мф 19:11
+ 13:12 Аман өһө 9:9, Мф 25:29
+ 13:15 Ин 12:40, Апос 28:26-27
+ 13:16 Лк 10:23-24
+ 13:17 Евр 11:13, 1 Пет 1:10-12
• 13:18 Мк 4:13-20, Лк 8:11-15
+ 13:21 Гал 1:6, Евр 6:4
+ 13:22 Мф 6:25, Мк 10:23, 1 Тим 6:10
+ 13:23 Ин 15:5
+ 13:30 Мф 3:12
• 13:31 Мк 4:30-34, Лк 13:18-21
+ 13:32 Мф 17:20, Лк 17:6,
+ 13:33 1 Кор 5:6, Гал 5:9
+ 13:35 Саал 77:2
+ 13:38 Ин 8:44
+ 13:39 Арыл 14:15-16
+ 13:41 Мф 24:31
+ 13:42 Ин 15:6, Арыл 20:15, Мф 8:12
+ 13:43 Аман өһө 4:18, Мф 11:15
+ 13:47 Мф 4:19
+ 13:48 Ин 21:11
+ 13:49 Мф 25:32
+ 13:50 Мф 8:12
• 13:53 Мк 6:1-6, Лк 4:16-30
+ 13:54 Мф 2:23, Лк 2:39, Лк 4:23, Мк 1:21
+ 13:55 Ин 6:42, Мф 12:46
+ 13:57 Мф 11:6, Ин 4:44
• 14:1 Мк 6:14-29, Лк 9:7-9
+ 14:2 Мф 16:14
+ 14:3 Мф 4:12, Мф 11:2, Лк 3:19-20, Ин 3:24
+ 14:5 Мф 11:9, Мф 21:26
+ 14:7 Эсфирь 5:3, Эсфирь 7:2
+ 14:12 Мф 9:14
• 14:13 Мк 6:30-44, Лк 9:10-17, Ин 6:1-14
+ 14:21 Мф 15:38
• 14:22 Мк 6:45-56, Ин 6:15-21
+ 14:23 Мк 1:35, Лк 4:42, Лк 5:16
+ 14:26 Лк 24:37
+ 14:31 Мф 6:30
+ 14:33 Саал 2:7, Лк 1:35
+ 14:34 Мк 6:53, Лк 5:1
• 15:1 Мк 7:1-23
+ 15:2 Лк 11:38
+ 15:3 Гал 1:14
+ 15:4 Тахсыы 20:12, Тахсыы 21:17
+ 15:7 Мф 23:13, Апос 28:25
+ 15:9 Кол 2:22
+ 15:11 Апос 10:15
+ 15:13 Иуд 1:12
+ 15:14 Мф 23:16, Лк 6:39
+ 15:18 Мф 12:34, Иак 3:6
+ 15:19 Гал 5:19-21, 1 Кор 6:9-10
• 15:21 Мк 7:24-30
+ 15:22 Мф 9:27, Лк 1:32
+ 15:24 Саал 118:176, Мф 10:6, 1 Пет 2:25
+ 15:26 Мф 7:6
• 15:29 Мк 7:31
+ 15:32 Мф 9:36
+ 15:38 Мф 14:21
• 16:1 Мк 8:11-13, Лк 12:54-56
+ 16:1 Мф 3:7, 1 Кор 1:22
+ 16:4 Иона 2:1, Мф 12:39
• 16:5 Мк 8:14-21
+ 16:6 Лк 12:1, 1 Кор 5:7-8
+ 16:8 Мф 6:30
+ 16:9 Мф 14:13-21
+ 16:10 Мф 15:36-37
• 16:13 Мк 8:27-30, Лк 9:18-21
+ 16:14 Мф 14:2,
+ 16:16 Саал 2:7
+ 16:17 1 Кор 2:13
+ 16:18 Мк 3:16, Ин 1:42, Эф 2:20
+ 16:20 Мф 9:30
• 16:21 Мк 8:31, Лк 9:22-27
+ 16:21 Лк 17:25, Мк 9:31, Мк 10:34, Ин 2:19
+ 16:23 Мф 4:10, Флп 3:19
+ 16:24 Мф 10:38-39
+ 16:25 Мф 19:29
+ 16:26 Саал 48:8

+ 16:27 Мф 24:30, Мф 25:31, 1 Фес 4:16, Арыл 2:23

+ 16:28 Мф 24:34, Ин 21:22
• 17:1 Мк 9:2-13, Лк 9:28-36
+ 17:1 Мк 5:37, Мк 14:33
+ 17:2 Арыл 1:16
+ 17:5 Мф 3:17, 2 Пет 1:17
+ 17:9 Мф 8:4, Мф 9:30, Мк 1:44
+ 17:13 Мф 11:14, Лк 1:17
• 17:14 Мк 9:14-29, Лк 9:37-43
+ 17:18 Мк 1:26, Апос 8:7
+ 17:20 Мф 13:31, Лк 17:6, Мк 11:23
• 17:22 Мк 9:30-32, Лк 9:43-45
+ 17:23 Мф 16:21, Мф 20:19

+ 17:24 Мк 9:33, Тахсыы 30:13, Тахсыы 38:26, Мф 22:17

+ 17:27 Рим 13:7

• 18:1 Мк 9:33-37, Мк 9:42-48, Лк 9:46-48, Лк 17:1-2

+ 18:3 1 Кор 14:20, Мф 19:16
+ 18:5 Мф 10:40, Лк 10:16, Ин 13:20
+ 18:7 Мф 26:24
+ 18:8 Мф 5:30, Мф 25:41, Арыл 20:10
+ 18:9 Мф 5:29
• 18:10 Лк 15:3-7
+ 18:14 Ин 6:39
• 18:15 Лк 17:3
+ 18:15 Иак 5:19, Гал 6:1
+ 18:16 2 Кор 13:1
+ 18:17 Мф 5:46-47, Тит 3:10
+ 18:19 Мф 7:7-8
+ 18:21 Лк 17:4
+ 18:30 Аман өһө 28:3
+ 18:35 Мф 6:15, Иак 2:13
• 19:1 Мк 10:1-12
+ 19:4 Төрүт. 1:27
+ 19:5 Төрүт. 2:24, Эф 5:31
+ 19:6 1 Кор 6:16, 1 Кор 7:10
+ 19:9 Мф 5:32, 1 Кор 7:10
+ 19:11 Мк 4:11, 1 Кор 7:7, 1 Тим 5:14
• 19:13 Мк 10:13-16, Лк 18:15-17
+ 19:14 Мф 18:3
• 19:16 Мк 10:17-31, Лк 18:18-30
+ 19:16 Лк 10:25

+ 19:17 Саал 105:1, Саал 118:68, Рим 10:5, Гал 3:12

+ 19:19 Тахсыы 20:12-16,
+ 19:20 Флп 3:6
+ 19:21 Мф 5:48, Лк 12:33, Мф 6:20, 1 Пет 1:4
+ 19:23 Саал 48:7-8
+ 19:26 Төрүт. 18:14, Мк 14:36
+ 19:27 Мф 4:20-22

+ 19:28 Мф 16:27, Мф 25:31, Лк 22:30, 1 Кор 6:2, Арыл 3:21

+ 19:29 Мф 16:25
+ 19:30 Мф 20:16, Лк 13:30
+ 20:16 Мф 19:30, Лк 13:30
• 20:17 Мк 10:32-34, Лк 18:31-34
+ 20:19 Мф 16:21, Мф 17:23
• 20:20 Мк 10:35-45
+ 20:20 Мф 10:2, Мк 1:19
+ 20:21 Мф 19:28
+ 20:22 Мф 26:39, Ин 18:11
+ 20:26 1 Пет 5:3, Мф 23:11, Мк 9:35

+ 20:28 Ин 13:4-5, Ин 11:51, 1 Пет 1:18-19, Рим 4:25, Гал 1:4, 1 Тим 2:6, Тит 2:14

• 20:29 Мк 10:46-52, Лк 18:35-43
+ 20:30 Мф 9:27-31
+ 20:34 Лк 7:13
• 21:1 Мк 11:1-11, Лк 19:28-38, Ин 12:12-19
+ 21:1 Апос 1:12
+ 21:4 Ин 12:15, Мф 1:23, Мф 26:56, Ин 19:36

+ 21:9 Мф 9:27, Саал 117:25-26, Саал 148:1, Мф 23:39

+ 21:11 Лк 7:16
• 21:12 Мк 11:15-19, Лк 19:45-48, Ин 2:13-22
+ 21:12 Лк 2:24
+ 21:15 Мф 9:27
+ 21:16 Лк 19:39, Саал 8:2-3
+ 21:17 Лк 19:29, Лк 24:50, Ин 11:18
• 21:18 Мк 11:12-14, Мк 11:20-24
+ 21:18 Мф 4:2
+ 21:19 Мф 24:32, Лк 13:6
+ 21:21 Мф 17:20, Иак 1:6, 1 Кор 13:2
+ 21:22 Мф 7:8, Мф 17:20, 1 Кор 13:2
• 21:23 Мк 11:27-33, Лк 20:1-8
+ 21:23 Апос 4:7
+ 21:25 Мф 3:6, Лк 7:30
+ 21:26 Мф 11:9, Мф 14:5
+ 21:32 Лк 7:29
• 21:33 Мк 12:1-12, Лк 20:9-19
+ 21:33 Саал 79:9, Мк 13:34
+ 21:35 Мф 22:6, Мф 23:34, Евр 11:36-37
+ 21:37 Мф 3:17, Евр 1:1
+ 21:38 Евр 1:2
+ 21:39 Евр 13:12
+ 21:41 Апос 13:46
+ 21:42 Саал 117:22-23, Апос 4:11, 1 Пет 2:7
+ 21:46 Мк 11:18, Мк 11:32
• 22:1 Лк 14:15-24
+ 22:1 Мф 13:34
+ 22:2 Мф 25:10, Арыл 19:7, Арыл 21:2
+ 22:6 Мф 21:35, Мф 23:34, Евр 11:36-37
+ 22:7 Мф 21:41
+ 22:8 Мф 10:11, Апос 13:46, Арыл 3:4
+ 22:13 Мф 8:12
• 22:15 Мк 12:13-17, Лк 20:20-26
+ 22:15 Лк 11:54
+ 22:16 Кол 3:25
+ 22:17 Мф 17:24-25
+ 22:18 Мк 7:6, Лк 12:1
+ 22:21 Рим 13:7
• 22:23 Мк 12:18-27, Лк 20:27-40
+ 22:23 Апос 4:1, Апос 23:8
+ 22:24 Төрүт. 38:8,
+ 22:32 Тахсыы 3:2, Тахсыы 3:6
• 22:34 Мк 12:28-34, Лк 10:25-28
+ 22:39 Мф 19:19
+ 22:40 Мф 7:12, Гал 5:14
• 22:41 Мк 12:35-37, Лк 20:41-44
+ 22:42 Мф 9:27
+ 22:44 Саал 109:1, Апос 2:34-35
+ 22:46 Лк 20:40
• 23:1 Мк 12:38-40, Лк 11:37-52, Лк 20:45-47
+ 23:3 Рим 2:17-23
+ 23:5 Тахсыы 13:9,
+ 23:6 Лк 14:7-8
+ 23:8 Иак 3:1, Лк 22:32, Флм 1:16
+ 23:9 Тахсыы 4:22,
+ 23:11 Мф 20:26, Мк 9:35, Мк 10:43
+ 23:12 Лк 14:11, Лк 18:14
+ 23:13 Мф 15:7
+ 23:16 Мф 15:14
+ 23:17 Тахсыы 30:29
+ 23:19 Тахсыы 29:37
+ 23:21 Саал 25:8, Саал 131:14
+ 23:23 Саал 32:5,
+ 23:27 Апос 23:1, Аман өһө 26:23
+ 23:30 Апос 7:52
+ 23:33 Мф 3:7, Мф 12:34

+ 23:34 Мф 21:35, Мф 22:6, Евр 11:36-37, Мф 10:17, Мк 13:9, Лк 21:12

+ 23:35 Төрүт. 4:8, 1 Ин 3:12, Евр 11:4, Арыл 18:24

• 23:37 Лк 13:34-35
+ 23:37 Апос 7:52, Руфь 2:12, Саал 146:2
+ 23:39 Саал 117:26, Мф 21:9
• 24:1 Мк 13:1-13, Лк 21:5-19
+ 24:2 Лк 19:44
+ 24:4 1 Ин 3:7, Кол 2:8, 2 Фес 2:3

+ 24:7 Арыл 6:4, Апос 11:28, Арыл 6:8, Арыл 6:12

+ 24:9 Мф 10:22, Ин 15:18
+ 24:10 Мф 10:21
+ 24:11 Мф 7:15
+ 24:13 Иак 5:11, Арыл 2:10

+ 24:14 Мф 28:19, Рим 10:18, Кол 1:6, Кол 1:23

• 24:15 Мк 13:14-23, Лк 21:20-24
+ 24:17 Лк 17:31
+ 24:19 Лк 23:29
+ 24:21 Арыл 16:18
+ 24:22 Лк 18:7
+ 24:23 Лк 17:23
+ 24:24 2 Фес 2:9, Арыл 13:13, Арыл 16:14
+ 24:25 Ин 13:19, Ин 14:29
+ 24:27 Лк 17:24
+ 24:28 Лк 17:37
• 24:29 Мк 13:24-27, Лк 21:25-28
+ 24:29 Апос 2:20, Арыл 6:13
+ 24:30 Мф 16:27,

+ 24:31 1 Кор 15:52, 1 Фес 4:16, Арыл 11:15, Мф 13:41, 2 Фес 2:1

• 24:32 Мк 13:28-31, Лк 21:29-33
+ 24:34 Мф 16:28
+ 24:35 Саал 101:26-27, 2 Пет 3:10

• 24:36 Мк 13:32-37, Лк 12:38-40, Лк 17:26-30, Лк 17:34-36

+ 24:37 Төрүт. 6:5
+ 24:39 Төрүт. 7:21
+ 24:42 Мф 25:13
+ 24:43 2 Пет 3:10, 1 Фес 5:2
+ 24:44 Арыл 3:3, Арыл 16:15
• 24:45 Лк 12:42-48
+ 24:46 Мф 25:21, Ин 13:17
+ 24:48 Мф 25:5
+ 24:51 Мф 8:12
+ 25:1 Мф 9:15, Ин 3:29, Арыл 19:7, Арыл 21:2
+ 25:5 Мф 24:48
+ 25:10 Мф 22:2
+ 25:11 Мф 7:22, Лк 6:46, Лк 13:25
+ 25:12 Мф 10:33
+ 25:13 1 Кор 16:13, Мф 24:36, Мф 24:42
• 25:14 Лк 19:12-27
+ 25:19 Рим 14:12
+ 25:21 Лк 16:10, Евр 12:2
+ 25:26 Аман өһө 20:4
+ 25:29 Мф 13:12
+ 25:30 Мф 8:12
+ 25:31 Мф 16:27, Мф 19:28
+ 25:32 2 Кор 5:10, Мф 13:49
+ 25:34 Арыл 21:7
+ 25:35 Лк 3:11, Иак 2:15-16
+ 25:36 2 Тим 1:16-18
+ 25:40 Мф 10:40

+ 25:41 Саал 6:9, Мф 7:23, Мк 9:43-44, Иуд 1:7, Арыл 20:10

+ 25:45 Лк 10:16
• 26:1 Мк 14:1-2, Лк 22:1-2, Ин 11:45-53
+ 26:2 Тахсыы 12:1-30
• 26:6 Мк 14:3-9, Лк 7:36-50, Ин 12:1-8
+ 26:6 Мф 21:17, Ин 11:1, Ин 11:18,
+ 26:11 Мф 9:15, Ин 7:33
+ 26:12 Ин 19:40
+ 26:13 Мф 24:14
• 26:14 Мк 14:10-11, Лк 22:3-6
+ 26:14 Ин 13:2, Апос 1:16
+ 26:15 Тахсыы 21:32,

• 26:17 Мк 14:12-21, Лк 22:7-14, Лк 22:21-23, Ин 13:21-30

+ 26:21 Саал 40:10, Ин 13:18

+ 26:24 Мф 18:7

• 26:26 Мк 14:22-26, Лк 22:15-20, 1 Кор 11:23-25

+ 26:26 Ин 6:51, 1 Кор 10:16, Евр 10:10
+ 26:28 Тахсыы 24:8
+ 26:30 Лк 22:39
• 26:31 Мк 14:27-31, Лк 22:31-34, Ин 13:36-38
+ 26:31 Ин 16:32
+ 26:32 Мф 28:7
+ 26:35 Ин 11:16, Ин 21:19
• 26:36 Мк 14:32-42, Лк 22:39-46
+ 26:37 Мк 5:37, Мк 9:2
+ 26:38 Ин 12:27

+ 26:39 Евр 5:7, Мк 10:38, Ин 18:11, Ин 5:30, Ин 6:38, Гал 1:4

+ 26:41 Мф 6:13, 1 Пет 4:7
+ 26:42 Мф 6:10
+ 26:45 Ин 2:4, Мф 16:21, Мф 17:22, Мф 20:18
• 26:47 Мк 14:43-50, Лк 22:47-53, Ин 18:3-12
+ 26:47 Апос 1:16
+ 26:51 Лк 22:38
+ 26:52 Арыл 13:10
+ 26:55 Мф 21:23, Лк 21:37

+ 26:56 Мф 1:22-23, Мф 21:4, Ин 19:36, Мф 26:31, Ин 16:32

• 26:57 Мк 14:53-65, Лк 22:54-55, Лк 22:63-71, Ин 18:13-14, Ин 18:19-24

+ 26:60 Саал 26:12, Саал 34:11
+ 26:61 Мк 15:29, Ин 2:19
+ 26:62 Мф 27:13
+ 26:63 Саал 2:7

+ 26:64 Саал 109:1, Мф 16:27, Мф 24:30, Евр 1:13

+ 26:65 Апос 14:14, Мф 9:3, Ин 10:36

• 26:69 Мк 14:66-72, Лк 22:56-62, Ин 18:15-18, Ин 18:25-27

+ 26:75 Мф 26:34
• 27:1 Мк 15:1, Лк 23:1-2, Ин 18:28-32
+ 27:2 Лк 3:1, Лк 13:1, Апос 3:13, 1 Тим 6:13
• 27:3 Апос 1:18-19
+ 27:6 Мк 12:41, Ин 8:20
+ 27:9 Мф 2:17
• 27:11 Мк 15:2-5, Лк 23:3-5, Ин 18:33-38
+ 27:11 Мф 2:2
+ 27:13 Мф 26:62
• 27:15 Мк 15:6-15, Лк 23:13-25, Ин 18:39
+ 27:18 Ин 12:19
+ 27:20 Апос 3:14
+ 27:23 Лк 23:41, Евр 4:15
+ 27:24 Саал 25:6, Саал 72:13
+ 27:25 1 Фес 2:16
+ 27:26 Мф 20:19
• 27:27 Мк 15:16-20, Ин 19:2-3
+ 27:30 Мф 20:19
• 27:32 Мк 15:21-32, Лк 23:26-43, Ин 19:17-27
+ 27:34 Саал 68:22
+ 27:35 Саал 21:19
+ 27:39 Саал 21:7, Саал 108:25
+ 27:40 Мк 14:58, Ин 2:19, Мф 4:3-6
+ 27:42 Ин 10:18, Ин 1:49, Ин 12:13, Ин 20:29
• 27:45 Мк 15:33-41, Лк 23:44-49, Ин 19:28-30
+ 27:46 Апос 3:1, Саал 21:2
+ 27:48 Саал 68:22
+ 27:51 Тахсыы 26:33,
+ 27:52 Ин 5:21, Ин 5:25
+ 27:56 Лк 8:2, Мф 20:20
• 27:57 Мк 15:42-47, Лк 23:50-56, Ин 19:38-42
+ 27:63 Мф 16:21, Мф 17:23, Мф 20:19
+ 27:66 Арыл 20:3
• 28:1 Мк 16:1-8, Лк 24:1-12, Ин 20:1-10
+ 28:1 Лк 8:2, Мф 27:61
+ 28:2 Мф 27:60
+ 28:3 Мк 9:3, Апос 1:10
+ 28:4 Арыл 1:17
+ 28:7 Мф 26:32
+ 28:9 Ин 20:19, Ин 20:21, Мф 28:17, Лк 24:52

+ 28:10 Мф 12:50, Ин 20:17, Рим 8:29, Евр 2:11

• 28:16 Мк 16:14-18, Лк 24:36-49, Ин 20:19-23
+ 28:17 Ин 20:25
+ 28:18 Мф 11:27, Ин 17:2

+ 28:19 2 Кор 13:13, Ин 4:1-2, Апос 8:13, Кол 1:23

+ 28:20 Ин 14:15, Мф 13:39

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=YKT

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

1. А

2. Б

3. В

4. Г

5. Д

6. Е

7. И

8. К

9. Л

10. М

11. О

12. П

13. Р

14. С

15. Т

16. Ф

17. Х

18. Э

Авва (арамей.) – Аҕа. Оҕо аҕатын ыҥырар иһирэх тыла. Айыы Тойон Иисус Христос холобурун батыһан маҥнайгы христианнар Таҥараны итинник ыҥыраллара.

Авраам – еврей норуотун улуу төрүт өбүгэтэ, Таҥара ураты сөбүлэһиини оҥорсубут киһитэ. Халбаҥнаабат бигэ итэҕэллээх буолан, кини «Таҥара доҕоро» диэн ааты ылбыт.

Аҕа баһылыктар (грек. пресбүтэрой, нууч. старейшины) – аҕабыыттары кытта тэҥҥэ еврей норуотун олоҕун салайсар бас-көс дьон; сорохторо синедрион (Үрдүкү Сүбэ) чилиэннэрэ буолаллара.

Аҕабыыт (грек. һиэрэус, нууч. священник) – Былыргы Израильга: Моисей Сокуонугар ыйыллыбыт сүөһүнү, көтөрү, бурдугу аньыы толугар сиэртибэ биэрэн Таҥараҕа сулууспалыыр киһи. Израильга, Сокуон быһыытынан, Левий удьуордарыттан ураты атын ким да аҕабыыт буолар кыаҕа суоҕа.

Аллилуйя (евр.) – Айыы Тойону айхаллааҥ. Еврейдэр Таҥараны үөрүүлээхтик уруйдуур-айхаллыыр тыллара.

Аминь (евр.) – дьиҥ чахчы оннук. Иудейдар уонна христианнар Таҥараҕа үҥүүлэрин түмүктүүр тыллара.

Апостол (грек. апостолос) – сорукка ыытыллыбыт киһи. Саҥа Кэс Тылга: Иисус Христос талан ылан Таҥара Саарыстыбатын туһунан Евангелиены иһитиннэртэрэ ыыппыт үөрэнээччитэ, миссионер. Маҥнайгы христианнар Иерусалимнааҕы сиэркэптэрин Апостоллар салайаллара.

Араҥ ыарыы – былыр тирии ыарыытын араас көрүҥүн барытын бу курдук ааттыыллара. Араҥ буолбуттары кирдээхтэр диэн ааттаан, дьонтон-сэргэттэн үүрэллэрэ. Аҕабыыт ыарыһаҕы сирийэн көрөн баран, үтүөрбүт диэтэҕинэ, киһи урукку олорбут сиригэр-уотугар төннөрө.

Архиерей (грек. архиэрэус, нууч. первосвященник) – Таҥара үлэһиттэрин иерархиятын баһылыга. Бу уһулуччулаах солотун таһынан кини өссө синедрион салайааччыта этэ. Архиерей дойду политическай олоҕор улахан сабыдыаллааҕа.

Асия – арҕааҥҥы Турция сиригэр баар, былыргы Рим империятыгар киирсэр уобалас. Бу уобаласка Мисия, Лидия, Фригия уонна Кария сирэ-уота киирсэрэ. Киин куората Эфес этэ.

Бараан Оҕото (слав.) – аньыы-хара бырастыы буоларын туһугар сиэртибэҕэ бэриллэр туох да омсото суох бараан оҕото. Киһи аймах аньыытын-буруйун Бэйэтигэр ылынан, кинилэр тустарыгар өлөн быыһыы кэлбит Сибэтиэй Айыы Тойону пророктар маннык ааттаабыттар.

Биэс уонус күн бырааһынньыга (евр. Шевуот) – Паасха кэнниттэн биэс уон күн буолан баран бэлиэтэнэр Үүнүү бырааһынньыга. Бу бырааһынньыгы еврейдэр Иерусалимҥа көрсөргө дьулуһаллара.

Быһыы, быһыллыы (грек. пэритомэ, нууч. обрезание) – еврей норуотун үгэһэ, уол оҕо төрөөбүтэ ахсыс күнүгэр оҥоһуллар сиэр-туом. Бу сиэр-туом – Таҥара Авраамҥа эппит кэс тылын бэлиэтэ – оҕо Таҥара норуотугар киирсэрин көрдөрөрө.

Быыһааччы (грек. Сотэр, нууч. Спаситель) – Мессия, Христос, киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн быыһыы кэлбит Иисус Христос Айыы Тойон.

Вавилон – Месопотамия саамай бөдөҥ куораттарыттан биирдэстэрэ, элбэх дойдуну сэриилээн ылбыт Вавилон империятын киинэ. Бу империя сэриилэрэ б. э. иннинээҕи 587 с. Иерусалимы урусхаллаабыттара, Израиль норуотун билиэн ылан кулут оҥостубуттара.

Веельзевул (Баал-Зебул) – сахсырҕа таҥарата. Куһаҕан тыыннар тойоннорун сатана аата. Бу аат Израиль ыаллыы омуктара сүгүрүйэр тыыннарын Ваал-Зебуб аатыттан үөскээбит.

Галилея муората (Тивериада муората) – Галилеяҕа баар күөл. Саамай кэтириир сирэ 11 км, уһуна 21 км. Атын аата – Геннисарет (евр. Киннерет).

Геенна (евр. Ге-Хинном) – Иерусалим соҕуруу-арҕаа өттүгэр баар хочо. Былыр бу хочоҕо эмэгэттэргэ дьону сиэртибэ биэрэллэрэ. Биһиги эрабыт иннинээҕи II үйэттэн ыла бу тыл аньыылаахтар өлөн баран бүтэһиктээхтик накаастанар-буруйданар сирдэрин символа буолбута.

Голгофа (арамей. Гулгулта, евр. Гулголет) – бас уҥуоҕа. Иерусалимтан чугас турар томтор; омос көрүүгэ киһи чөмчөкөтүн санатарын иһин маннык ааттаммыт буолуон сөп.

Давид – биһиги эрабыт иннинээҕи 1055–1015 сс. Израилы салайбыт улуу ыраахтааҕы, Саалтыыр (Псалтирь) үгүс ырыаларын, үҥүүлэрин суруйбут поэт, пророк.

Давид Уола – Иисус Христос аата. Сирдээҕи олоҕор кини Давид ыраахтааҕы удьуора этэ. Күүтүүлээх Быыһааччы, Суруйууларга этиллэринэн, Давид удьуора буолуохтааҕа, онон Иисус Христоһу маннык ыҥырыы Кини Быыһааччы буоларын аһаҕастык билиниигэ тэҥнээҕэ.

Динарий (лат.) – Рим үрүҥ көмүс манньыата, үлэһит күннээҕи орто хамнаһа.

Евангелие (грек. Эвангелион) – Саҥа Кэс Тылга: маҥнай Таҥара Саарыстыбата чугаһаабытын туһунан, онтон кэлин Иисус Христос барбытын кэннэ, Христос киһи аймаҕы буруйтан-аньыыттан, хара дьайтан, өлөр өлүүттэн өрүһүйээри өлөн баран тиллибитин туһунан үөрүүлээх иһитиннэрии. Кэлин «Евангелие» диэн тыл «Иисус Христос туһунан суругунан кэпсээһин» диэн суолтаҕа туттуллар буолбута.

Илгэлээх үтүө (грек. харис, нууч. благодать) – Таҥара таптала, үтүө сыһыана, дьоҥҥо биэрэр алгыстаах күүһэ-күдэҕэ.

Исайя – Иисус Христос киһи аймаҕы быыһыы кэлиэхтээҕин ураты чаҕылхайдык туоһулаабыт пророк.

Киһи Уола (евр. Бен-адам, арам. Бар-наша, нууч. Сын Человеческий) – Эргэ Кэс Тылга «киһи, өлөр оҥоһуулаах» диэн суолтаҕа туттуллара. Иисус Христос бу ааты ылыныыта истээччилэргэ Даниил пророк (Дан 7:13 ) кэнэҕэс кэлиэхтээх Христос туһунан төлкөлөөбүтүн санатыахтааҕа.

Кириэскэ тиирии – былыргы Рим империятыгар буруйдаахтары накаастаан өлөрүү биир саамай ыар көрүҥэ. Кириэскэ тиириллибит киһи хас эмэ күн устата сору-муҥу көрөн өлөрө. Аймахтара, чугас дьонноро, улахан эрэйинэн үрдүкү тойоттортон көҥүллэтэн эрэ баран, кинини харайар кыахтаахтара.

Кураайы куйаар – киһитэ-сүөһүтэ, уута, ото-маһа суох, элбэх хайалаах кураайы, таас сир. Хотооллоругар тамариск, акация, терновник эрэ үүнэр, хаһан эмэ ардах түстэҕинэ, от быгар.

Кэс тыл хоппото – Иерусалимҥа баар Таҥара Дьиэтин Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар турар хоппо (кээмэйэ быһа холоон – 115´70´70 см). Бу акацияттан оҥоһуллубут, истиин-тастыын кыһыл көмүһүнэн бүрүллүбүт хоппо иһигэр икки дьапталҕа тааска суруллубут Таҥара Уон Кэриэһэ, кыһыл көмүс иһиккэ кутуллубут маанна (маанна быһаарыытын көр) итиэннэ Аарон көҕөрө тыллыбыт үөл мас тайаҕа угуллан турбуттар.

Левиттэр – Иаков уолун Левий удьуордара. Моисей Сокуонун быһыытынан левиттэр сулууспа кэмигэр аҕабыыттарга көмөлөһөр эбээһинэстээхтэрэ.

Легион – Рим 5-6 тыһыынча киһилээх сатыы сэриитин холбоһуга.

Маанна – Израиль норуота Синай иччитэх сирин устун 40 сыл устата көһө сырыттаҕына, Таҥара халлаантан түһэрбит үрүҥ куруппаны санатар минньигэс аһа.

Моисей – Израиль норуотун кулуттааһынтан (Египет сириттэн) быыһаан таһаарбыт, Таҥара Сокуонун бар дьонугар тиэрдибит улуу пророк.

Осанна (евр. һошиана) – быыһаа биһигини. Иудеяҕа ыраахтааҕылары айхаллыыр тыллара.

Отуу бырааһынньыга (евр. Суккот, нууч. Кущей праздник) – бастаан күһүҥҥү виноград хомуурун бырааһынньыга этэ. Бу бырааһынньыгы отууга олорон бэлиэтииллэрэ. Кэлин еврейдэр өбүгэлэрэ Синай кураайы куйаарынан көһө сылдьан отууга олорбуттарын санатар бырааһынньыкка кубулуйбут.

Паасха (евр. Песах) – еврейдэр өбүгэлэрэ Египет хабалатыттан босхоломмуттарын бэлиэтиир саамай улуу бырааһынньык. Нисан ый (кулун тутар ортото-муус устар ортото) 15 күнүгэр ылыллар. Паасха кэмигэр аһытыылаах килиэби сиири Сокуон боборо. Иерусалим олохтоохторо уонна үҥэ-сүктэ кэлбит дьон 10–15 киһилээх бөлөхтөргө арахсан бииргэ аһыыллара. Аһылыкка бараан оҕотун, атыннык эттэххэ «паасханы», сииллэрэ.

Понтий Пилат – биһиги эрабыт 26–36 сс. Рим императора Иудеяҕа анаабыт баһылыга.

Пророк (грек. профэтэс) – Таҥараҕа чугас, Кини этэрин дьоҥҥо тиэрдэр киһи. Эргэ Кэс Тыл кэмигэр Таҥара еврей норуотугар элбэх пророгу биэрбитэ. Кинилэр сиргэ Иисус Христос кэлэн бар дьон туһугар толук буолуохтааҕын бэрт элбэх сыл инниттэн өтө көрбүттэрэ, бүтэр уһук кэллэҕинэ, Иисус Христос иккиһин эргиллэн аан дойдуну дьүүллүөн иннигэр туох буолуохтааҕын төлкөлөөбүттэрэ. Саҥа Кэс Тылга Таҥара этэрин дьоҥҥо тиэрдэр, иһитиннэрэр христианнар эмиэ пророктар диэн ааттаналлар.

Равви, Раввуни – тойонум. Еврейдэр итэҕэлгэ үөрэтэр киһини ытыктабыллаахтык ыҥырар тыллара.

Саддукейдар (евр. цаддиким) – былыргы Израиль религиознай-политическай олоҕор улахан сабыдыаллаах Таҥара үлэһиттэрэ, аҕа баһылыктар. Кинилэр фарисейдары утараллара, суруллубут Сокуону эрэ билинэллэрэ, Аанньаллар баалларын, өлбүттэр тиллиэхтээхтэрин итэҕэйбэт этилэр.

Самария олохтоохторо – Иудея уонна Галилея икки ардыларынааҕы Самария (Шомрон) уобалаһыгар олорор, атын омуктары кытта булкуспут еврейдэр. Итэҕэллэрэ Тораҕа (Моисей биэс кинигэтигэр) олоҕурара. Политикаҕа, сиэргэ-туомҥа, итэҕэлгэ тыл тылларыгар киирсиспэт буоланнар, иудейдары кытта өстөһөллөрө.

Саҥа Кэс Тыл (грек. Кайнэ Диатэкэ, нууч. Новый Завет) – саҥа сөбүлэһии, дуогабар, сойуустаһыы. Таҥара дьону кытта саҥа сөбүлэһии түһэрсиэхтээҕин туһунан пророктар Эргэ Кэс Тыл кинигэлэригэр эрдэттэн өтө көрөн эппиттэр. Иисус Христос сиргэ олорон ааспыт олоҕо, үөрэппит үөрэҕэ, киһи аймах буруйун-аньыытын боруостаан кириэскэ өлүүтэ, килбиэннээх тиллиитэ барыта Таҥара киһи аймаҕы кытта оҥорсубут саҥа сөбүлэһиитэ буолбута. Саҥа Кэс Тыл былыргы грек тылынан суруллубут 27 кинигэлээх.

Сибэтиэйдэр – Саҥа Кэс Тылга: Таҥара дьоно, христианнар.

Синагога – еврейдэр Таҥараҕа үҥэр, Сокуону үөрэтэр, мунньахтыыр, дьыалаларын-куолуларын быһаарсар дьиэлэрэ.

Синедрион (евр. санхедрин, грек. сүнедрион) – еврей норуотун Рим саба баттыыр былааһыттан харыстыыр соруктаах, итэҕэл, быраап, суут дьыалатын быһаарар үрдүкү дьаһал тэрилтэтэ. Синедрион 71 чилиэннээҕэ (аҕабыыттар, аҕа баһылыктар, сокуонньуттар, фарисейдар, саддукейдар). Салайааччылара архиерей этэ.

Скиния, Туоһулааһын Скинията (грек.) – еврейдэр Синай кураайы куйаарын устун көһө сылдьар кэмнэригэр Таҥараҕа үҥэргэ анаан оҥостуммут баай-талым көстүүлээх сүүнэ улахан балааккалара (устата 14 м, туората 4 м, үрдүгэ 5 м). Иһигэр кэс тыл хоппото ууруллара.

Смоковница – Палестинаҕа дэлэйдик үүнэр кэтит сэбирдэхтээх минньигэс отонноох мас.

Сокуон (Моисей Сокуона, грек. номос, нууч. закон) – Таҥара Синай хайатын үрдүгэр Моисейга биэрбит сокуоннара (Уон Кэриэһэ) уонна киһи олоҕун бары өрүттэригэр сыһыаннаах ыйыылара-кэрдиилэрэ. Кинини кытта сөбүлэһии түһэрсибит Израиль норуота бу кэриэстэри халбаҥнаабакка тутуһуохтааҕа. Еврейдэр атын омуктары «Сокуона суохтар» диэн ааттыыллара. Библия маҥнайгы биэс кинигэтэ эмиэ «Сокуон» диэн ааттанар. Бу кинигэлэргэ Таҥара норуокка Моисейынан бэрдэрбит кэриэстэрэ, ыйыылара-кэрдиилэрэ киирбиттэр. Еврей Библиятын кинигэлэрин барыларын түмэн «Сокуон уонна Пророктар» диэн ааттыыллара.

Сокуонньуттар (грек. грамматэус, нууч. книжник, законник) – Суруйуулары, чуолаан Моисей Сокуонун, дириҥник ырытан чинчийэр үөрэхтээх дьон; үксүлэрэ фарисейдар этилэр.

Субуота (евр. шаббат, грек. саббатон) – сынньалаҥ. Еврей халандаарыгар нэдиэлэ сэттис күнэ. Бу Таҥараҕа анаммыт ытык күҥҥэ ханнык да үлэ көҥүллэммэт. Субуота сынньалаҥа бээтинсэ киэһэ күн киирбитин кэннэ, маҥнайгы үс сулус таҕыстаҕына, саҕаланара.

Таҥара Дьиэтэ (грек. хиэрос, наон, нууч. храм) – иудейдар Таҥараҕа сүгүрүйэр, сулууспалыыр, сиэртибэ биэрэр Храмнара, кинилэр норуот быһыытынан сомоҕолоһууларын бэлиэтэ. Таҥара Дьиэтэ Иерусалимҥа эрэ баара. Кини Сибэтиэйтэн Сибэтиэй хоһугар архиерей эрэ сылга биирдэ киирэн, бэйэтин уонна Израиль дьонун буруйун-аньыытын иһин сиэртибэ биэрэрэ. Айыы Тойон Иисус Христос өтө көрөн эппитин курдук, б. э. бастакы үйэтин 70 сылыгар римляннар Таҥара Дьиэтин төрдүттэн урусхаллаабыттар.

Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга (евр. Ханука) – Сирия баһылыга IV Антиох Епифан Таҥара Дьиэтин үс сыл устата тэпсибитин-киртиппитин кэннэ, б. э. иннинээҕи 164 с. хат ырааһырдан, сибэтии гынан, Таҥараҕа анаабыттарын бэлиэтиир иудей бырааһынньыга.

Фарисейдар (евр. перушим) – былыргы Иудея олоҕор улахан сабыдыаллаах религиознай бөлөх. Кинилэр Моисей Сокуонун, сиэри-туому, үгэстэри эҥкилэ суох тутуһарга дьулуһаллара, норуоттан эмиэ ону ирдииллэрэ, Аанньаллар, абааһылар баалларын, өлбүттэр кэнэҕэс тиллиэхтээхтэрин итэҕэйэллэрэ.

Хоруоп – Палестинаҕа өлбүт дьону хайа куоҥхалайдарыгар эбэтэр очуос таастарга хаһыллан оҥоһуллубут улахан хаспахтарга – склептэргэ харайаллара. Бокуонньугу үчүгэй сыттаах арыынан оҕунуохтаан баран, таҥаска суулууллара уонна истиэнэни кыйа турар таас ыскаамыйаҕа уураллара. Киһи төҥкөйөн эрэ баран киирэр намыһах ааннарын, кыыл, көтөр буулаабатын диэн, улахан сымара таастарынан бүөлэтэллэрэ. Ардыгар хаспах таһыгар кыракый сад үүннэрэллэрэ.

Эргэ Кэс Тыл (грек. Палайа Диатэкэ, нууч. Ветхий Завет) – Таҥара Израиль норуотун кытта Синай хайатыгар оҥорсубут сөбүлэһиитэ. Бу сөбүлэһии быһыытынан Таҥара дьону кытта ураты сыһыаҥҥа киирэр, кинилэри өрүүтүн араҥаччылыах буолар, оттон дьон Кини этэр кэс тылын толоруохтаахтар.

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

1. Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

2. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

3. Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

4. Былыргы Илин Дойдулар

5. Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

6. Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

7. Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

8. Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

9. Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

Былыргы Илин Дойдулар

Былыргы Илин Дойдулар

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Иисус Христос кэминээҕи Рим империята

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр иккис айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

1. Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

2. Иерусалим Уонна Елеон Хайата

3. Синай Хайата

4. Туустаах

5. Фавор Хайата

6. Назарет

7. Вифлеем

8. Нордан

9. Капернаум

10. Галилея Каната

11. Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

12. Геннисарет Куөлэ

13. Вифания

14. Рим Колизейа

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Иерусалим Уонна Елеон Хайата

Синай Хайата

Синай Хайата

Туустаах

Туустаах

Фавор Хайата

Фавор Хайата

Назарет

Назарет

Вифлеем

Вифлеем

Нордан

Нордан

Капернаум

Капернаум

Галилея Каната

Галилея Каната

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол

Геннисарет Куөлэ

Геннисарет Куөлэ

Вифания

Вифания

Рим Колизейа

Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА

Мф 1:23 Ис 7:14; 8:8. 2:6 Мих 5:2. 2:15 Ос 11:1. 2:18 Иер 31:15. 3:3 Ис 40:3. 4:4 Втор 8:3. 4:6 Пс 90:11-12. 4:7 Втор 6:16. 4:10 Втор 6:13. 4:16 Ис 9:1-2. 5:21 Исх 20:13. 5:27 Исх 20:14. 5:31 Втор 24:1. 5:33 Лев 19:12; Числ 30:3. 5:38 Исх 21:24; Лев 24:19-20. 5:43 Лев 19:18. 8:17 Ис 53:4. 9:13 Ос 6:6. 10:36 Мих 7:6. 11:10 Мал 3:1. 11:14 Мал 4:5-6. 12:7 Ос 6:6. 12:21 Ис 42:1-4. 12:40 Иона 2:1. 13:15 Ис 6:9-10. 13:35 Пс 77:2. 15:4 Исх 20:12; 21:17. 15:9 Ис 29:13. 18:16 Втор 19:15. 19:4 Быт 1:27; 5:2. 19:5 Быт 2:24. 19:19 Исх 20:12-16; Лев 19:18. 21:5 Ис 62:11; Зах 9:9. 21:9 Пс 117:26. 21:13 Ис 56:7. 21:16 Пс 8:3. 21:42 Пс 117:22-23. 22:24 Втор 25:5. 22:32 Исх 3:6. 22:37 Втор 6:5. 22:39 Лев 19:18. 22:44 Пс 109:1. 23:39 Пс 117:26. 24:15 Дан 12:11. 24:29 Ис 13:9-10; 34:4. 24:30 Дан 7:13. 26:15 Зах 11:12. 26:31 Зах 13:7. 26:64 Пс 109:1; Дан 7:13. 27:10 Зах 11:12-13; Иер 19:1-13; 32:6-9. 27:34 Пс 68:22. 27:46 Пс 21:2.

Мк 1:3 Мал 3:1; Ис 40:3. 4:12 Ис 6:9-10. 7:7 Ис 29:13. 7:10 Исх 20:12; 21-17. 10:4 Втор 24:1. 10:6 Быт 1:27; 5:2. 10:8 Быт 1:27; 2:24. 10:19 Исх 20:12-16; Втор 5:16-20. 11:10 Пс 117:25-26. 11:17 Ис 56:7. 12:11 Пс 117:22-23. 12:19 Втор 25:5. 12:26 Исх 3:6. 12:30 Втор 6:5. 12:31 Лев 19:18. 12:36 Пс 109:1. 13:25 Ис 13:10; 34:4. 13:26 Дан 7:13. 14:27 Зах 13:7. 14:62 Пс 109:1; Дан 7:13. 15:34 Пс 21:2.

Лк 2:23 Исх 13:2. 2:24 Лев 12:8. 3:6 Ис 40:3-5. 4:4 Втор 8:3. 4:8 Втор 6:13. 4:11 Пс 90:11-12. 4:19 Ис 61:1-2. 6:4 1 Цар 21:2-7. 7:27 Мал 3:1. 8:10 Ис 6:9-10. 10:27 Втор 6:5; Лев 19:18. 13:35 Пс 117:26. 18:20 Исх 20:12-16. 19:38 Пс 117:26. 19:46 Ис 56:7. 20:17 Пс 117:22. 20:37 Исх 3:6. 20:43 Пс 109:1. 21:27 Дан 7:13. 22:37 Ис 53:12. 22:69 Пс 109:1. 23:30 Ос 10:8. 23:46 Пс 30:6.

Ин 2:17 Пс 68:10. 6:31 Пс 77:24; 104:40. 6:45 Ис 54:13. 7:38 Притч 18:4; Ис 12:3; 58:11; Иез 47:1; Зах 14:8. 10:34 Пс 81:6. 12:13 Пс 117:25-26. 15:25 Пс 34:19; 68:5. 19:24 Пс 21:19. 19:36 Исх 12:46. 19:37 Зах 12:10.

Апос 1:20 Пс 68:26. 1:20 Пс 108:8. 2:21 Иоиль 2:28-32. 2:30 Пс 131:11. 2:31 Пс 15:10. 2:35 Пс 109:1. 4:11 Пс 117:22. 4:26 Пс 2:1-2. 7:5 Быт 17:8. 7:7 Быт 15:13-14; Исх 3:12. 7:18 Исх 1:8. 7:28 Исх 2:13-14. 7:30 Исх 3:2. 7:32 Исх 3:6. 7:34 Исх 3:5-10. 7:40 Исх 32:4, 23. 7:43 Ам 5:25-27. 7:50 Ис 66:1-2. 8:33 Ис 53:7-8. 13:22 Пс 88:21; 1 Цар 13:14. 13:34 Ис 55:3. 13:35 Пс 15:10. 13:41 Авв 1:5. 13:47 Ис 49:6. 15:17 Ам 9:11-12. 23:5 Исх 22:28. 28:27 Ис 6:9-10.

Иак 2:8 Лев 19:18. 2:11 Исх 20:13-14; Втор 5:17-18. 2:23 Быт 15:6. 4:6 Притч 3:34.

1 Петр 1:16 Лев 11:44; 19:2. 1:25 Ис 40:6-8. 2:6 Ис 28:16. 2:7 Пс 117:22. 2:8 Ис 8:14. 2:9 Исх 19:6; Ис 43:20-21. 2:22 Ис 53:9. 3:10 Пс 33:13-17. 4:8 Притч 10:12. 4:18 Притч 11:31. 5:5 Притч 3:34.

2 Петр 2:22 Притч 26:11.

Рим 2:24 Ис 52:5; Иез 36:20. 3:12 Пс 13:1-3. 3:13 Пс 5:10; Пс 139:4. 3:14 Пс 9:28. 3:15 Притч 1:16. 3:17 Ис 59:7-8. 3:18 Пс 35:2. 4:3 Быт 15:6. 4:8 Быт 15:5. 4:17 Быт 17:5. 4:18 Быт 15:5. 7:7 Исх 20:17. 8:36 Пс 43:22. 9:7 Быт 21:12. 9:9 Быт 18:10, 14. 9:12 Быт 25:23. 9:13 Мал 1:2-3. 9:15 Исх 33:19. 9:17 Исх 9:16. 9:20 Ис 29:16; 45:9. 9:25 Ос 2:23. 9:26 Ос 1:10. 9:28 Ис 10:22-23. 9:29 Ис 1:9. 9:33 Ис 8:14; 28:16. 10:5 Лев 18:5. 10:7 Втор 30:12-13. 10:8 Втор 30:14. 10:11 Ис 28:16. 10:13 Иоиль 2:32. 10:15 Ис 52:7. 10:16 Ис 53:1. 10:18 Пс 18:5. 10:19 Втор 32:21. 10:20 Ис 65:1. 10:21 Ис 65:2. 11:3 3 Цар 19:18. 11:4 3 Цар 19:18. 11:8 Ис 29:10; Втор 29:4. 11:10 Пс 68:23-24. 11:27 Ис 59:20-21; 27:9. 11:34 Ис 40:13; Иер 23:18. 11:35 Иов 41:3. 12:9 Втор 32:35. 12:20 Притч 25:21-22. 13:9 Исх 20:13-17; Лев 19:18. 14:11 Ис 49:18; 45:23. 15:3 Пс 68:9. 15:9 Пс 17:50. 15:10 Втор 32:43. 15:11 Пс 116:1. 15:12 Ис 11:10. 15:21 Ис 52:15.

1 Кор 1:19 Ис 29:14. 1:31 Иер 9:24. 2:16 Ис 40:13. 3:19 Иов 5:13. 3:20 Пс 93:11. 10:7 Исх 32:6. 10:26 Пс 23:1. 14:21 Ис 28:11-12. 15:27 Пс 8:7. 15:32 Ис 22:13. 15:54 Ис 25:8 15:55 Ос 13:14.

2 Кор 4:13 Пс 115:1. 6:2 Ис 49:8. 6:16 Лев 26:11-12. 6:17 Ис 52:11. 9:9 Пс 111:9. 10:17 Иер 9:23-24. 13:1 Втор 19:15.

Гал 3:6 Быт 15:6. 3:10 Втор 27:26. 3:11 Авв 2:4. 3:12 Лев 18:5. 3:13 Втор 21:23. 3:16 Быт 13:15; 24:7. 4:27 Ис 54:1. 4:30 Быт 21:10.

Еф 4:8 Пс 67:19. 4:25 Зах 8:16. 4:26 Пс 4:5. 5:31 Быт 2:24. 6:3 Исх 20:12.

1 Тим 5:18 Втор 25:4.

2 Тим 2:19 Числ 16:5, 26; Наум 1:7.

Евр 1:5 Пс 2:7; 2 Цар 7:14; 1 Пар 17:13. 1:6 Пс 96:7. 1:7 Пс 103:4. 1:9 Пс 44:7-8. 1:12 Пс 101:26-28. 1:13 Пс 109:1. 2:8 Пс 8:5-7. 2:12 Пс 21:23. 2:13 Пс 15:1; Ис 8:18. 3:11, 15 Пс 94:7-11. 4:3, 5 Пс 94:11. 4:4 Быт 2:2. 5:5 Пс 2:7. 5:6 Пс 109:4. 6:14 Быт 22:17. 7:2 Быт 14:17-20. 7:17, 21 Пс 109:4. 8:5 Исх 25:40. 8:12 Иер 31:31-34. 10:7-9 Пс 39:7-9. 10:17 Иер 31:33-34. 10:30 Втор 32:35-36; Пс 134:14. 10:38 Ис 26:20; Авв 2:3-4. 11:5 Быт 5:24. 11:21 Быт 47:31. 12:6 Притч 3:11-12. 12:20 Исх 19:13. 12:21 Втор 9:19. 12:26 Агг 2:6. 13:5 Втор 31:6. 13:6 Пс 117:6-7.

Арыл 2:27-28 Пс 2:8-9.

Table of Contents

Саҥа Кэс Тыл: Матфей

Саҥа Кэс Тыл

- Аан тыл

- Библия кинигэлэрин кылгатыллыбыт ааттара

- Матфей

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28

Тыллары быһаарыы (Саҥа Кэс Тыл)

- Авва
- Авраам
- Аҕа баһылыктар
- Аҕабыыт
- Аллилуйя
- Аминь
- Апостол
- Араҥ ыарыы
- Архиерей
- Асия
- Бараан Оҕото
- Биэс уонус күн бырааһынньыга
- Быһыы, быһыллыы
- Быыһааччы
- Вавилон
- Веельзевул
- Галилея муората
- Геенна
- Голгофа
- Давид
- Давид Уола
- Динарий
- Евангелие
- Илгэлээх үтүө
- Исайя
- Киһи Уола
- Кириэскэ тиирии
- Кураайы куйаар
- Кэс тыл хоппото
- Левиттэр
- Легион
- Маанна
- Моисей
- Осанна
- Отуу бырааһынньыга
- Паасха
- Понтий Пилат
- Пророк
- Равви, Раввуни
- Саддукейдар
- Самария олохтоохторо
- Саҥа Кэс Тыл
- Сибэтиэйдэр
- Синагога
- Синедрион
- Скиния, Туоһулааһын Скинията
- Смоковница
- Сокуон
- Сокуонньуттар
- Субуота
- Таҥара Дьиэтэ
- Таҥара Дьиэтин Ырааһырдыы бырааһынньыга
- Фарисейдар
- Хоруоп
- Эргэ Кэс Тыл

Карталар (Саҥа Кэс Тыл)

- Иисусхристос Кэминээҕи Палестина

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим

- Иисусхристос Кэминээҕи Иерусалим Таҥаратын Дьиэтин Былаана

- Былыргы Илин Дойдулар
- Иисус Христос кэминээҕи Рим империята
- Павел Апостол миссионердыыр бастакы айана
- Павел Апостол миссионердыыр иккис айана
- Павел Апостол миссионердыыр үҺүс айана

- Павел Апостол миссионердыыр төрдүс айана (Римҥе барыыта)

Библияҕа ахтыллар сирдэр-дойдулар фотографиялара

- Иерусалим. Елеон Хайатыттан Көстөр Сир
- Иерусалим Уонна Елеон Хайата
- Синай Хайата
- Туустаах
- Фавор Хайата
- Назарет
- Вифлеем
- Нордан
- Капернаум
- Галилея Каната
- Иудеяттан Самарияҕа Барар Суол
- Геннисарет Куөлэ
- Вифания
- Рим Колизейа

ЭРГЭ КЭС ТЫЛТАН ЦИТАТАЛАР ЫЙЫННЬЫКТАРА